څلوریځه او غزل / خالد ریحان

څلوریځه

دا انتظار پینځه کلن و زره ترکی غوندي

دي زړه په سر مي هر ورځ پولۍ پولۍ شویدي 

زما دي نظر کاندید به خود وي شوګیرو وهلی

چی ستا دي حسن په وټوکشي درغلۍ شویدی

 

غزل

نه مو په خوشه چاته ټیټ کړل نه په زور سرونه

دي وخت لوګری مو ریبي ځکه په لور سرونه

 

خلک له کوره توره اخلي او دښمن پرې وهي

موږ دي دشمن په توره پرېکړل دخپل کور سرونه

 

دي دغه ملک بادشا لښکر ته داسي حکم کړی

چی دي اوژو په سر پرېنژدۍ زیاتي نور سرونه

 

نه دي مارغه نه دي حیوان دي غوښو بوی ترې وزی

خو دومره پوی شوم سي چا والېیل په اور سرونه

 

خاونده داسوال مي قبول کړه دي کابل په بدل

دي بلا خولې ته نور ور سیخ کړه دی لاهور سرونه

 

دي قلم نوک دومره په سپينه وینا مه څرخوه

نه چي ملګري دي ریحانه شي دي ګور سرونه

 

خالد ریحان د  سر روضوی له کلی نه

کابل – افغانستان.‏2009‏/10‏/28

 

د یو ځوان شاعر ارمانونه (دنیا زما په تصویر کی څه لټوی) / شاعر هارون خټک هارون جان.

د یو ځوان شاعر ارمانونه (دنیا زما په تصویر کی څه لټوی) / شاعر هارون خټک هارون جان

 

ماته جنت جنت وطن دوزخ شو

په خپله خاوره کښی ایری ایری شوم

دپلار نیکه کور کښی می شوری نشینه

آبادی خونی می شوی لوټی لوټی

وخت می په هره لار بارودکرلی

دیری پشی چرته کشیژی منا شم

دخپل شیرین ټوټی ټوټی لټوم

دنیا زما تصویر کښی څه لټوی

  

زما په سترګو کښی رانړی چه وینی

ظلم، ستم دی وسی اشکی دی

زما په مخ کښی چه زنګونه وینی

خړی ګړوی او څه لوږی پراته دی

په غټو غټو درته نه ګورما

که خاوروډکښی پټه ولی نه شم

دزړه خبره درتا څنګه وکړم

ننونړی چودلی خوازاولی نه شم

زخمی زخمی زړه تا ټوټګی لټوم

دنیا زما تصویر کښی څه لټوی

  

لمری دوینو وچوله نه شم

زما په تن خپلی جامی درانی شوی

زما د حیا سر توره پراتا

خواری وری می لوپټی سیری دی

ځه یی د ځایه خوازا ولی نه شم

راتاد خپأی پشی پرادی پرادی شوی

زه خپلی ورکی څورشتی لټوم

دنیا زما تصویر کښی څه لټوی

لژکی می پریژده چه دما کړمه ځان

 

ستړی ستومانه د وختونو یمه

پریژده چه اوجازم که توی شولم

ډیری ږیلی می په ځیګر پراته دی

که خپلی شی بری دی ځان سره که

زه چه ده رحم، ظلم نه شم زغمی

ستړی د ژوند ځای دادمی لټوم

دنیا زما تصویر کښی څه لتووی

 

ماهم په زړه کښی ارمانونه شته دی

دخپل بابا ګوته نیول غواړم

ما د لاله اوږد ناستی تاپریژده

زه په دی ښار کښی ګردیدل غواړم

ما دخپل کلی کوڅه شور تاپریږده

زه په سر خاوری باده ول غواړم

زما د عمر ماشومان څه کوی

زه د وحشت سلګی نیولی یما

ستا د خوص تنده با ماته نه شی

زما حیا دی کړله خاوری ایری

زما به دی حال دی زړه نه مانړیژی

اڅ می دنیا قا نمالش جوړاوی

زما قصور څه وو، ګناه می څه وه

په ما دظلم ستم ولی کیژی

ددی تاوان بدل به چانا غواړم

ولی شوی غلی هارون جانا وایا

 

تانه عرض د دی تیصی لټوم

دنیا زما تصویر کښی څه لټوی

پښتو نړيوال کنفرانس پريکړه ليک

 پښتو نړيوال کنفرانس پريکړه ليک

 

د ۱۳۸۸ لمريز كال د تلې ۱۷مه، د ۲۰۰۹م كال د اكتوبر ۹مه نېټه
كابل- افغانستان

     د پښتو نړيوالو كنفرانسونو په لړ كې د ۱۳۸۸ل كال د تلې له ۱۶-۱۷ مې نېټې پورې، چې د ۲۰۰۹م كال د اكتوبر له ۸- ۹ نېټې سره سمون خوري، د كابل ښار د لويې جرګې په تاريخي خېمه كې دوه ورځنى پښتو نړيوال كنفرانس جوړ شو. دا كنفرانس چې د افغان كلتوري ټولنو جرګې په بلنه او نوښت رابلل شوى و، د افغانستان، پښتونخوا، عربي نړۍ، هندوستان، اروپا، كاناډا او د نړۍ له نورو هېوادونو څخه په سوونو پوهانو، ليكوالو، ژورناليستانو، د فكر او قلم خاوندانو، د افغانستان د دولت لوړ پوړو چارواكو او د مدني او كلتوري ټولنو استازو په كې ګډون كړى و. ددې كنفرانس موخه دا وه چې د پښتو ژبې او پښتنو پر وړاندې پرتې ستونزې تشخيص، عوامل يې په ګوته او حل لارې يې ورته پيدا كړي. د كنفرانس برخوالو په څلورو بېلابېلو كاري كمېټو كې د خپل دوه ورځني كار په لړ كې د پښتنو كلتوري، تعليمي، ټولنيزې او نورې ستونزې په هر اړخيز ډول وڅېړلې، عوامل يې راوسپړل  او حل لارې يې په ګوته او ګډې پرېكړې يې وكړې. د پښتو نړيوال كنفرانس برخوالو د خپل كار په پاى كې په متفق ډول دغه لاندې پرېكړه ليك صادر كړ:

۱- ژبه د هر انسان خدايي، طبيعي، بنيادي او قانوني حق دى، پښتانه هم لكه د نړۍ د نورو وګړو په شان دا حق لري چې خپل دا حقوق يې خوندي وي او ګټه ورڅخه پورته كړي. د افغانستان او پاكستان حكومتونو څخه غوښتنه كېږي، چې په ژبنۍ برخه كې خپل مكلفيتونه او مسوليتونه درك كړي، د پښتو ژبې پر وړاندې پرتې ستونزې له منځه يوسي او د هغې د ودې لپاره هلې ځلې وكړي.

۲- فرهنګي ټولنې، علمي مركزونه، مدني ټولنې او نورې اړونده ادارې بايد په خپل منځ كې همغږې شي او د پښتو ژبې د ودې لپاره هاند و هڅې وكړي.

۳- د روحانيت، روښنفكرۍ او قومي بنسټونو له مخكښانو څخه هيله كېږي، چې په خپل يووالي او پيوستون سره د پښتو ژبې او پښتنو پر وړاندې د پرتو ستونزو په له منځه وړلو كې يو بل سره مرستې وكړي.

۴- له اړوندو علمي او اكاډميكو مركزونو څخه غوښتنه كېږي، چې د پښتو ليكدود د لا يووالي او كره والي په خاطر دې د پخوانيو مهمو ګډو پرېكړو په دوام خپلې هڅې نورې هم پسې وغځوي او په دې برخه كې دې د هر ډول ګډوډۍ مخه ونيسي.

۵- د پښتو ژبې د ودې لپاره دې، د ليكوالو، كلتوري ټولنو، علمي مركزونو او نورو فعالينو ترمنځ دې د همغږۍ يوه نړيواله ارتباطي شبكه جوړه شي.

۶- د فرهنګي فعاليتونو او چارو د ښه سمبالښت لپاره بايد د پښتني فرهنګ حوزې تشخيص او د هرې حوزې د خصوصياتو په پام كې نيولو سره دې هلته د ژبې او فرهنګ د ودې لپاره مناسب مكانيزم جوړ شي.

۷- ټول اړوند ارګانونه بايد د پښتو ليكوالو، قانوني، مادي، معنوي او حقوقي ملاتړ وكړي او د هغوى د كارونو پر وړاندې دې ټول ناقانونه خنډونه له منځه يوسي.

۸- دولتونه او نور اړوند ارګانونه بايد د پښتو ژبې د ودې لپاره د علمي كدرونو د روزنې لپاره هلې ځلې وكړي او داسې اسانتياوې دې برابرې كړي، چې پښتانه هم لكه د نورو په شان د خپل فرهنګ او ژبې د ودې لپاره د وخت له عصري او تخنيكي امكاناتو څخه ګټه پورته كړي.

۹- د افغانستان دولت بايد د افغانستان د اساسي قانون له احكامو سره سم په تعليمي، تحصيلي، سياسي او دفتري ډګر كې د پښتو ژبې تسجيل شوى حق عملي او د پاكستان مركزي او صوبايي حكومتونه بايد په تعليمي نصاب او دفتري چارو كې د پښتو ژبې حقوق خوندي او عملي كړي او ټول هغه خنډونه له منځه يوسي چې تراوسه پورې د پښتو د ودې پر وړاندې پراته دي.

۱۰- د كنفرانس برخوال له ټولو هغو عناصرو  څخه، چې ښوونځي سوزوي او پښتانه ماشومان د زده كړې له نعمته بې برخې كوي، په ټينګه غوښتنه كوي، چې ژر تر ژره له خپل دې عمل څخه لاس واخلي، هېڅ عقيده او هېڅ ايډيالوژي دا عمل نه شي توجيه كولاى. د افغانستان او پاكستان حكومتونه اونړيواله ټولنه بايد له هرې ممكنې لارې چې وي، د پښتنو ماشومانو دا حياتي حق خوندي كړي.

۱۱- د ولس له مخورو، استازو، روحانيونو، حكومتونو، مدني ټولنو، علمي او كلتوري مركزونو څخه غوښتنه كېږي، چې له عام پښتون ولس سره د ځينو هغو كلتوري ستونزو او ناوړه رواجونو په له منځه وړلو كې مرسته وكړي، چې د دوى ژوند يې له ستونزو او كړاوونو سره مخ كړى دى.

۱۲- له ټولو اړوندو ارګانونو څخه غوښتنه كېږي، چې د پښتو رسنيو د ودې لپاره هلې ځلې وكړي. رسنۍ بايد د پښتنو د ژوند او كلتور حقيقي تصوير او پيغام نړۍ ته وړاندې كړي.

۱۳- د پښتنو د ژوند او پښتو ژبې د ودې د څېړنو په موخه د پښتو نړيوالو كنفرانسونو دا پيل شوې لړۍ ډېره موثره ده، بايد وخت پر وخت دا ډول كنفرانسونه جوړ شي او لږ تر لږه دې په كال كې يو ځل پښتو نړيوال كنفرانس داير شي.

۱۴- ددې كنفرانس په څلورګونو كمېټو كې شوې پرېكړې ددې عمومي پرېكړه ليك برخه ګڼل كېږي او د كنفرانس د برخوالو د نظرياتو څرګندونه كوي. او له اړوند دولتي، نادولتي  ادارو او ولسونو څخه غوښتنه كېږي، چې په خپله خپله برخه كې ددې كنفرانس د پرېكړو په عملي كولو كې ونډه واخلي.

دا پرېكړه ليك به د كنفرانس د يوه رسمي سند په توګه ټولو اړوندو ارګانونو ته لېږل كېږي او رسنيو كې به خپرېږي.

پښتو نړيوال کنفرانس - Pashto world conference

 

پښتو نړيوال کنفرانس

پېژندنه:

خوشاله یو او ویاړو چې ددې زیری درکوو ، له نیکه مرغه دا ځل پښتو نړیوال کنفرانس د افغان کلتوري ټولنو د جرګې له خوا په کابل کې د ۲۰۰۹ کال د اکتوبر په ۸ او ۹ مه ( د ۱۳۸۸ د تلې په ۱۶ او ۱۷ مه ) جوړېږي، چې په پېښور اوکوټه کې د پښتو نړیوالو کنفرانسونو د لړۍ یوه بله کړۍ ده. تېرو پښتو نړیوالو کنفرانسونو د پښتو د ودې اوپرمختګ او پښتنو دروښانتیا په برخه کې دپام وړ ونډه درلودلې ده، چې ښایي له رابلونکو او ګډونوالو یې مننه وشي .

خو دا ځل به د پښتو نړیوال کنفرانس په بیله بڼه د پښتنو پر بنسټیزو ستونزو غور وکړي او دا به وڅېړي چې ولې نن سبا پښتانه له دومره ډېرو ناخوالو او ربړو سره مخامخ دي. په دې کنفرانس کې هڅه کېږي چې د نړۍ له ټولو پښتون میشته سیمو څخه پوهان، څېړونکي او د نظر خاوندان ګډون وکړي.

کومې ستونزې :

د تاریخ له اوږدو یې راونیسه تر همدې وروستیو لسیزو پورې، په تېره بیا تېر څو کلونه دغه ولس له جګړې، بې وزلۍ، کلتوري ستونزو او محرومیتونو څخه ځورېږي، موږ لږ ځله په ګډه پردې فکر او کار کړی چې دا ولې؟

په دې کنفرانس کې به ددغو ستونزو پرلاندینیو کلتوري او ټولنیزو اړخونو بحث وشي:

 

۱ـ د پوهنې ( ښوونې – روزنې) کمزورتيا :

 

ګڼ پښتانه په تېره بیا پښتنې د لاندې لاملونو له کبله له ښوونې- روزنې څخه محروم دي.

-         د پوهنې مرکزونه ( ښوونځي او پوهنځي) لږ دي

-         په خپله مورنۍ ژبه دزده کړې شرایط نه لرو

-         ښوونکي لږ دي یا یې د ګڼو هغو علمي سویه ټېټه ده او د ژوند لازم امکانات نه لري.

-         واحد او پرمختللی درسي نصاب ، کتابونه او درسي مواد نشته.

-         د پوهنې پر بنسټ په ژوند کې د ښه بدلون هیله کمزورې ده.

-         ولس له پوهنې څخه محروم ساتل شوی، ځکه له ګټو یې ډېر نه دی خبر او یا هم د ناسمو شرایطو له امله یې له ګټو څخه ناهیلی دی.

-         له دیني علماوو سره سمه هماهنګي نه ده رامنځ ته شوې چې د پوهنې ارزښت خلکو ته وروپېژني او د اسلام  دسپڅلې دین له ارشاداتو سره سم ولس زده کړې ته وهڅوي.

-         دنجونو د زدکړو پر وړاندې ګڼې ستونزې پرتې دي اوکله خو یې موږ په خپله مخه نیسو.

-          یوازینی ولس یو چې ښوونځي مو سیزل کیږي . یا یې د نورو له خوا د سوزولو مخه نه نیسو او یا یې نه شو نیولای.

 

 ۲ـ کلتوري – دوديزې ستونزې :

 

زموږ په ولس کې د ځینو ټولنیزو عادتونو اوناخوالو پرله پسې تکرار ورو ورو د دود دستور برخه ګرځیدلې ده چې زموږ ملي هویت، ټولنیز ژوند او بشري ارزښتونه ورانوي اوموږ له ګڼو ستونزو سره مخامخوي لکه :

-         خشونت اوتاوتریخوالی، پر جګړه مارۍ بې ځایه ویاړ، خپلوژنه، د پوهاوي او زغم پر ځای زور او تشدد ته مخه کول.

-         د ښځو له روا او مشروع حقونو څخه سترګې پټول : په بدو کې ورکول، په زوره ودول ،د پیسو پر وړاندې ودول، لږ عمره نجونې ودول، له میراثه محرومول په ټېټه سترګه ورته کتل او لنډه یې دا چې : ښځه یا د کور ده یا د ګور!

-         سود، ګروي او یوازې په دودیزه او وروسته پاتې بڼه پر کرهڼې تکیه، چې ترڅنګ یې د کسب، مهارتونو، کار  او ګټې وټې خپلول نه غواړو.

-         مدني ارزښتونه نه منل، یوازې پر خپلو دودیزو نالیکل شویو قوانینو تکیه او د مدني قوانینو نشت. له ښاري او مدني ژوند څخه ګوښه توب.

-          په پخوانیو ویاړونو پورې نښتل او دجنګ جګړو د اتلانو ډېر یادول ،چې په وړاندې یې له تاریخه د سمې تجربې نه زده کول او د راتلونکې لپاره د پلان او پروګرام نشتوالی یوه ستونزه ده.

 

۳ـ د پښتو ژبې د ودې او پرمختيا پر وړاندې پرتی ستونزې او خنډونه :

پښتو په دې سیمه کې د یوه ستر ولس ژبه ده خو لا هم په دفتر – دیوان – دربار- ښوونځي، سوداګرۍ، رسنیو او تکنالوژۍ کې خپل لازم ځای نه لري او لا هم په دې برخو کې یوه محرومه ژبه ده،  څنګه باید د دغې ژبې حق پر ځای شي؟

-         په دولتي چارو کې

-         په زده کړه کې

-         په رسنیو کې

-         په عامه چارو، سوداګرۍ او ټکنالوژۍ کې.

-          

۴ـ د ټولو پښتنو د ويښتيا – روښانتيا او پرمختيا لپاره نړيوال جال او بدنه :

یا به یو کېږو ګني ورکېږو!

پښتانه ښايي یو له هغو ولسونو څخه وي چې په نړۍ کې د کاروبار او ښه ژوند په لټه سره خواره واره شوي، له نیکه مرغه یو شمېر یې د ښو امکاناتو، پوهې او مسلکونو خاوندان دي خو له بده مرغه دهمدغو شمېر ګڼ عزیزان دلته او هلته له ډوډۍ، پوهنې او پرمختګ څخه محروم دي د ټولو پښتنو له ګټې وټې څخه ټولو پښتنو ته د ګټې رسولو لاره چاره باید وپلټل شي. دنړیوالو مرستندیه صندوقونو له جوړولو را نیولې تر نړیوالو پوهنتونونو منظمو ښوونځیو، فرهنګي مرکزونو، معتبرو رسنیو او د هماهنګۍ تر بنسټونو پورې دا کار شونی دی.

موږ پښتانه څنګه کولای شو له خپلو ظرفیتونو څخه سمه ګټه واخلو او دیوه اړیکتیايي اوهمغږه کوونکي سیستم خاوندان شو؟

دا ممکنه ده!

 

پښتو نړيوال کنفرانس به دا هر څه څنګه ترسره کړي؟

داځل به د دود شویو غونډو په څېر تیوریکې او تاریخي مقالې او یوازې سرټکونې نه وي. بلکې تر پرانیستونکې غونډې وروسته به د هرې موضوع لپاره یوه کاري ډله ( ورکشاپ) جوړېږي چې د تخصص، علاقمندۍ او کاریتوب پر بنسټ به یې ګډونوال سره ویشل کېږي.

په دې ورکشاپونو کې به :

لومړی: د ستونزې عوامل څېړل کېږي

دویم :  د حل لارې به یې پلټل کېږي

درېیم : دحل لارو د عملي کولو لپاره به میکانیزمونه، مهالویشونه او لارې چارې را منځ ته کېږي.

هر ورکشاپ  به یو چلوونکی او یو منشي ولري. چې د غونډې په پېل کې د یوې جلا لارښودې وینا په ترڅ کې د هر یو مکلفیت او کار دود ورپېژندل کېږي.

کلکه ژمنه به دا وي چې له غونډې څخه ترلاسه شوې پایلې عملي شي، داسې بنسټونه رامنځ ته شي چې د حل لارو عملي کېدل وڅاري او د را روانې پروسې امکانات ومومي.

 

له تاسوڅخه زموږ هيلې :

-         تر هر څه وړاندې ستاسو خوځند او ګټور ګډون او موږ ته د ګډون ډاډ راکول.

-         کوم مهم موضوعات چې له اوسنۍ بدمرغۍ څخه د پښتنو په ژغورلو کې، ستاسو په نظر اړین دي خو موږ هېر کړي دي، هیله ده موږ ته یې ژر تر ژره راوښييئ .

-         په هره موضوع کې چې تاسو د خپل ځان ګډون ډېر ګټور ګڼئ، هم موږ پرې خبر کړﺉ او هم پخپله ورته د لازم چمتووالي لرل سر له اوسه پېل کړﺉ.

-         د غونډې د جوړښت د لا ګټورتیا لپاره خپل نظریات – نیوکې – پوښتنې اومشورې مه هیروﺉ.

لاندې دغونډې بشپړه اجندا او مهالویش لیدلای شئ .

موږ به خوشاله شو چې د اجندا او مهالویش په اړه هم ستاسو رغوونکي نظریات وارله مخه ولرو :

 پښتو نړیوال کنفرانس

 اجندا

 لومړۍ ورځ (پرانيستونکې غونډه)

 

ګڼه	د اجندا ټکي	مسوول	میتودولوژي	وخت: د سهار ۹:۰۰ بجې
۱	د عْْظیم الشان قران تلاوت			پنځه دقیقې
۲	د ملي سرود خپرول			پنځه دقیقې
۳	د کنفرانس پرانستونکې وینا		وینا	لس دقیقې
۴	د کنفرانس هدفونه		پرېزنټیشن	لس دقیقې
۵	راغلي پیغامونه او ويناوې		لوستل	یو ساعت
۶	د ماشومانو ترانه		ترانه	پنځه دقیقې
۷	د کنفرانس د کار دود  په اړه معلومات		پریزنټیشن	پنځه لس دقیقې
۸	په ګروپونو (ورکشاپونو) کې د ګډون کوونکو ویشل			دیرش دقیقې
۹	د غرمې ډوډۍ او لمونځ			یو نیم ساعت

لومړۍ ورځ (ماسپیښینۍ غونډه)

ګڼه	د اجندا ټکي	مسوول	میتودولوژي	وخت: دماسپښين ۱:۳۰ بجه
۱	پخپلو کې د هر ګروپ له پاره د یو چلوونکي ټاکل. منشي به د جرګې له خوا ټاکل کیږي.		ګروپي کار	لس دقیقې
۲	عملي ګروپي کار، پر ستونزو بحث او د سببونو څېړل		ګروپي کار	دوه نیم ساعته
۳	د مازدیګراو ماښام  لمونځونه او دمه			یو نیم ساعت
۴	دشپې ډوډۍ او کلتوري  پروګرامونه			درې ساعته
۵	د لومړۍ ورځې پای			د شپي په نهو بجو

دوهمه ورځ (سهارنۍ غونډه)

ګڼه	د اجندا ټکي	مسوول	میتودولوژي	وخت: د سهار ۸:۰۰ بجې
۱	د ګروپي کارونو دوام، د حل لارو لټول او د هغو د پلي کولو لپاره د پلان جوړول		ګروپي کار	دوه نیم ساعته
۲	د ګروپي کارونو پر نتیجو بحث، د هغو تصويبول او توحیدول		ګروپی کار	دوه ساعته
۳	د غرمې ډوډۍ او د ماسپښین د لمانځه لپاره وقفه			یو نیم ساعت

دوهمه ورځ (پايليزه)

ګڼه	د اجندا ټکي	مسوول	میتودولوژي	وخت:د ماسپښين ۲:۰۰ بجې
۱	د کنفرانس د کار ارزونه		پرزنټیشن	لس دقيقې
۲	د کنفرانس د ګروپي کارونو د نتیجو وړاندې کول			پنځلس دقیقې
۳	د کنفرانس پریکړه لیک لوستل		لوستل	پنځه لس دقیقې
۴	د مډالونو، ستاینلیکونو او مننلیکونو ورکړه			نیم ساعت
۵	مشاعره او د چايو دمه			یوساعت
۵	د مازیګر لمونځ			پنڅلس دقیقې
۶	کلتوري پروګرامونه		مشاعره، موسیقي، تمثیل	دوه ساعته
۷	پای			د ماښام په ۶:۳۰ بجو

پښتو

پښتو

پښتو ښه د پښتنو ده معنویت

پښتو ګڼه دپښتون یو صداقت

 

په بله ژبه دغیرت خبرې عظمت

که دی خپله پښتوبا یلود داسی بویه

 

لکه تا چې وی خپل بایللی معرفت

که لیکل، ویل، کول دپښتو نه کړی

 

تابه کړی وي پښتو سره خیانت

په دې ژبه توریالو تورې وهلي

 

دایوژبه ده دځواک او مصلحت

که دی خدمت دپښتو وکړه داهم پوه شه

 

پښتانه به ستا ډیر زیات وکړي عزت

دپښتو په قدر پوه شه ای پښتونه!!

 

که ته غواړې برکت او لوړهمت

شکر وباسه چې خدای پيدا پښتون کړی

 

 

پښتو خدای لخوا نه مونږ ته ده نعمت

که و خدای راسره مل په دې ژوندن کې

دپښتو به سپين غر جوړ کړي سطلنت

 

یمه پښتون ژبه پښتو پښتونستان دی زما

داسیا منځ کې لکه زړه افغانستان دی زما

 

چې یې بد منلی نه شم  نه یې زغلمی شمه

دهر څه نه مخکې پرما ګران دغه جانان دی زما

داسیا منځ کې لکه زړه دافغانستان دی زما

 

 

ښه ښکلی هوا لري څه ښکلی فضالري

سمسور په چنارونو په ګلونو ګلستان دی زما

داسیا منځ کې لکه زړه دافغانستان دی زما

 

دادی ټاټوبی دغوري اودغلجي میړونو

کور دبهلول او شیرشاه اوخوشحال خان زما

داسیا منځ کې لکه زړه دافغانستان دی زما

 

دلته تیر شوي هوتکي اوسدوزی ننګیالی

چی زه پرې ویاړم دویاړونو لوی جهان دی زما

داسیا منځ کې لکه زړه دافغانستان دی زما

مېړني دي چې یادېږي : ويښ ځلميان.

مېړني دي چې یادېږي : ويښ ځلميان

   دغه دلومړی سره يوه فرهنګي او په را وروسته کې يوه سياسي ټولنه وه چې زموږ د ولس د تاريخي، اجتماعي او سياسي شرايطو د بدلون او تکامل څخه د اعليحضرت محمدنادرشاه د سلطنت په لومړيو وختونو کې دمحمدګل مهمند او سردار محمد داود د تنظيمه رياستونو په وخت کې په کندهار او ننګرهار کې په وجود راغلی وه.په کندهار کې دپښتو انجمن او پښتو مجلی د خپريدلو،شعراو ادبی محافلو جوړولو علم او عرفان د پلوشو خپرولو، ميلو او ساتيريو لکه سترنج، ملی ترانو او شعرونو ويلو دمجلسونو د دائرولو په ضمن کې انکشاف او ترقي وکړه حکومت چې د داسې اصلاحي او ملی ټولنو د جوړولو سره پوره علاقمندي ښکاره کوله. د دغی ټولنی مهم غړی يې وخت او ناوخت دربار او خپل حضور ته بلل، د تقديرولو او نازولو علاوه يې په ځينو دولتي اوملی چارو کې مشوره او مرسته ځني غوښته. د همدغه جلب او جذب له مخی وچې په کندهار کې دوی شهرت و موند او يو کشمير ورشنفکر او وطندوستو ځلميانو د هغی د مرام په پرمخبيولو کې فعاله ونډه اخسته چې دشاه بازار د عبدالرحمن دندان ساز دکان د رخصتيو په ورځو کې تفريح ځايونه او د ميلمستيا محفلونه دهغوی د ناستی او ولاړی ځای و. دغو مجلسونو ته محمد رسول پښتون، عبدالحی حبيبي، مولوی حاجی عطا محمد، حاجی خدای دوست، محمدعلی سترنجباز، دده خواجی حضرتانو رفيع الدين آغا، محمد يوسف آغا، قاضي عبدالصمد اونور هر کله حاضرېدل.  

د دوهمی عمومی شخړی وروسته چې په اسيا، افريقا او لائينی امريکی کې د آزادۍ او ډيموکراسي مبارزو زور واخست. دملی حکومتونو د جوړولو او مطلقيت د مهارولو دپاره تاوده او ساړه جريانونه پيدا شول. د افغانستان شاوخوا سياسي او اجتماعي حالت هم ورسره بدل شو. د هيواد يو شمير ځلميانو چې د ويښو ځلميانو په نامه يې په اخبارونو او محفلونو کې شهرت درلود، د ( ۱۳۲۷ ش)کال د جوزا د مياشتی په اوومه د ويښو ځلميانو د تدارک د کميسون د لارښوونی له مخې د کندهار، ننګرهار او کابل يو شمير ادبی او عرفانی ملګرو لکه عبدالرؤف بينوا، فيض محمدانګاز، نورمحمد تره کی، قيام الدين خادم، صديق الله رښتين، ګل پاچا الفت، نيک محمد پکتيانی، محمد ارسلان سليمی، عبدالقدوس پرهيز، ابو الحسن هزاره، پاينده محمد روهيلي، محمد ولی ځلمی، عطا محمد شېرزی، محمد طاهر تائب او ځينو نورو ليکوالانو او روشنفکرانو د موسی کنګری غړو چې شمير يې دوه ويشتو تنو ته رسيدید دارالامان په افشار کې د عبدالمجيد زابلی دنوی تعمير پروژی په يوه سالون کې د ماسپښين پر دوو بجو د ويښو ځلميانو د جوړولو او بيلو ولايتونو د نمايندګانو راغونډولو طرح وړاندی شوی چې يوه يې د عبدالروف بينوا او نور محمد تره کی، بله يې د قيام الدين خادم او دريمه يې د صديق الله رشتين په حمامي وه. لومړی يې مترقي او عصری، دوهمه يې ملی اوو طنی،دريمه يې مذهبی لو کلتوری رنګ درلود. د زيات بحث او جر وروسته د ټولو طرحو د مهمو مادو په ګډون پر دغو ټوکو موافقه راغله:

د اسلام او مشروطه شاهی او د پاچاهي مقام درناوی، د دولت د دروګونو قواؤ ترمنځ لکه اجرئيه، تقنينيه، قضائېه تفکيک او بيلوای او دهغوی حقوق او صلاحيتونه ټاکل، د ازادو انتخاباتواو لويی جرګی د لاری د وخت د ايجادباتو سره سم په اساسي قانون کې تعديلات راوستل او په هغو عمل کول، د علم او معارف خپرېدل، د مطبوعاتو، فکر او بيان آزادۍ تضمينول، د هر ډول نژادي، لسانی، منطقوي تبعيضاتو څخه ژغورېدل، د قانون په واسطه د افرادو طبيعی او اجتماعي حقوق تسجيليدل، ظلم، رشوت، قاچاق او بی عدالتيو سره مبارزه کول، د ژوندانه په مسير کې د افراط او تفريط څخه ډډه کول، د حرفت او صنعت رواجول، په هېواد کې دهر چاله پاره د کار د زميني برابرول، د کارګرو او بزګرو حقوق، اقتصادی او زراعتي اصلاحاتو ته پاملرل، د موهوماتو او مزخرفاتو سره مجادله کول، د ملی ژبی پښتو او پښتونستان د ملی خودارديت پرننګه درېدل، د بشر د حقوق د اعلاميي او بين المللي صلح او سلم غوښتل او په عملی صورت بې تطبيقول.  

ويښ ځلميان په لومړی سرکی يوه متجانسه او پيېلي ټولنه نه وه. په هغی کې دهری طبقی او قشرونو افراد موجود وو. له همدی کبله ځينو دولتی او رسمی عناصرو سعی کوله چې په راس کې يې واقع سي او هغه دخپلی طبقی په ګټه وڅرخوی خو دغه نهضت نور د اجتماعی افکارو ا طبقاتي خاصيتونو داسي مرکز وګرځيد چې د مطلقيت، استعمار او ستثمار توجه يې ځان ته جلب کړه.

ويښ ځلميان چې په کال ( ۱۳۲۷ ش) کې د يو مرکزی متحدی ټاکلی سياسي ټولنی په څير را ووتل، دهغه کيڼ اړخ خوار يکښانو او محرومو طبق په ګته فعاليت کاوه. دوی د ملی شورا د اوومی دوری په انتخاباتو کې فعاله برخه درلوده. د دوی د مبارزوله کبله د مطبوعاتو قانون نافذ سو، ملی اخبارونه را ووتل، د سرمايوی او اجتماعی اصلاحاتو د پاره لاره اواره سوه خو د دولتی مداخلو او دهغی ټولنی د ځينو افرادو د اشتباهاتو له مخی يې خپله وظيفه څرنګه چې ښايي مخی ته نه شوه بيولای او دولت هم دخپلی ډيموکراسي او عدالت شعاری د پلان پر مخبيولو په لار کې د ډول ډول موانعو او مشکلاتو سره مخامخ شو چې د عمومي بی امنيتی د راتلوويره ځنی پيدا کيده نوکرار، کرار يې دخپلې ډيموکراسي د کمبلی په ټوليدلو پيل وکړ او هغه کسان يې چې په قصدی او يا غير قصدی توګه ددی کړنلاری خنډ ګرځيدل په هغويي د اوږدی او لنډی مو دی جيل خانی وليدی.  

غواړم

 

دغه پسرلي کې نوبهار زه د پښتون غواړم

نوې هنګام، نوی احساس، نوې ژوندون غواړم

 

ویښ چې کړي له خوبه، سم وغر ته ژوندون وبخښي

په هغه اسماني رحمت خپل ګران وطن زرغون غواړم

 

قوم چې رابولي دوحدت اود ویښتوب په لور

هغسې مکتب، ویښ معلم، جدي مضمون غواړم

 

ځان چې کړي ټول وقف، دخواږه هیواد په مینه کې

زلموته هغه مینه لیونۍ زه د مجنون غواړم

 

سوی چنې په اور دمییڼ تل دملیت وي خپل

هغسې ګوګل، هسې زړګی، هسې لړمون غواړم

 

څوک چې په زحمت کې داولس شخصي راحت غواړی

زه دهغو خلکو همېشه دبیخ ختون غواړم

 

ساتي چی خپله پردیو شرمښانو څه

خپل عزیز ملت ته زه خواخوږی داسي شپون غواړم

د پاکستان تاریخي شرموونکئ اعتراف

                    د پاکستان تاریخي شرموونکئ اعتراف

د پاکستان د پوځ ویندوی جنرال اطهرعباس ، یو امریکايي تلویزیون سره خپله روستۍ مرکه کې د طالبانو د مشر ملا محمد عمر ، د اسلامي ګوند د مشر ګل بدین ، ملا جلال الدین حقاني او ملا نذیر سره د پاکستان د پوځ له اړیکو څخه پرده پورته کوي او په ډاګه اعتراف کوي چې داسې اړیکې شتون لري .

همدارنګه نوموړئ ویاند زیاتوي د پاکستان پوځ کولئ شي طالبان ، امریکې سره خبرې کولو ته کینوي . خو بلخوا دا ویاند مرکه کې هڅه کوي د طالبانو ، نورو بېلا بېلو قومندانانو او ګل بدین سره خپلې اړیکې اوس هم داسې وښۍ ، ګوندې د پاکستان پوځ دوی سره مالي مرستې نه کوي ، دوی نه روزي او افغانستان ته يي د ویجاړونکو فعالیتونو لپاره نه استوي !

داچې اوس ولې د پاکستان پوځ د بنسټپالو او ترهګرو د بېلا بېلو ډلو سره د خپلو هغه اړیکو چې له دېرشو څخه د زیاتو کالونو لپاره يي د افغانستان د حکومتونو د پرله پسې غوښتنو او نیوکو او د نړیوالو له فشارونو سره سره پټې ساتلې وي ، پرده پورته کوي او د هغو په شتون اعتراف کوي ، ډېرې پوښتنې رامنځ ته کوي ؟

بلخوا دا هم د پوښتنې وړ ده چې په داسې مهمه او بنسټيزه خبره ولې د پاکستان ملکي حکومت ، دولتمشر اصف زرداري او یا سروزیر رضاګیلاني رسنیو ته څه نه وايي . که د پاکستان د ملکي حکومت دا ادعا لکه څنګه چې رسنیو ته يي په خوله کې ورکوي چې دوی ولسواکۍ او دیموکراسۍ ته ژمن دي او بلخوا د افغانستان د حکومت سره د ښو اړیکو لاپې هم وهي ریښتیا وي ، په داسې مهمو چارو کې باید رادمخه شي او په عمل کې وښۍ چې د دوی یادې شوي ادعاوې ریښتیني دي .

دا چې د پاکستان پوځیان وايي ، دوی چمتو دي چې طالبان امریکا سره خبرې کولو ته کینوي ، ثابتوي چې په پاکستان کې روستۍ پریکړه پوځیان کوي . دا چې دې ډلو په افغانستان کې د ای ــ اس ــ ای او پوځي کړیو غوښتنې او پلانونه د زور او جګړو له لارې پلي نه کړئ شول ، اوس پاکستان غواړي خپلې غوښتنې د خبرو له لارې پلې کړي . بلخوا پاکستان ولې دا ډلې د افغانستان د دولت پرځای د امریکا سره د خبرو کولو لپاره راوړاندې کوي . زما په اند د د افغانستان په اړه د پاکستان هر وړاندیز باید په ژوره توګه ترکتنې لاندې ونېول شي او ددې هېواد هر وړاندیز ته د شک په سترګه وکتل شي .

بلخوا د پاکستان په داسې شرموونکي اعتراف ، د افغانستان د بهرنیو چارو د وزارت ویاند ښاغلئ احمدظاهرفقیري سست او کمزورئ غبرګون ښۍ چې د پوښتنې او غور وړ دئ .

فقیري د نوموړي وزارت د استازي پتوګه خپل غبرګون کې وايي : د افغانستان دولت د پاکستان له ملکي دولت سره ښې او دوستانه اړېکې لري ، د پاکساتن پوځیان باید د هغه هېواد له ملکي حکومت سره يوځای شي او په ګډه ترهګر وټکوي او زیاتوي چې د افغانستان او پاکستان دواړه دولتونه د امریکا د ستراتېژۍ چې هغه د ترهګرو ځپل دي د پلي کولو لپاره سره یوموټئ شي . د افغانستان د بهرنیو چارو د وزارت د ویاند له قوله داسې ښکاري چې افغانستان د ترهګرو پر وړاندې جګړه د افغانستان د ملي ګټو لپاره نه بلکې په افغانستان او سیمه کې د امریکې د ګټو او د هغه هېواد د ستراتېژیکو موخو د پلي کولو لپاره مخې ته بیايي !

دلته ښاغلئ فقیري د پاکستان د پوځ د اعتراف له موضوع څخه تښتې او د کرزي د دولت هغه زړه او پیکه خبره چې د افغانستان او پاکستان دولتونه ښې اړيکې سره لري تکراروي . کومې ښې اړیکې ! پاکستان درګرده ، افغانستان ته ترهګر رالیږي او افغانستان سااخیستلو ته نه پریږدي او خپله هم له ډيره کبره ښکاره اعتراف کوي چې دا دئ ترهګر هم درته روزو او د ترهګرو په ګټه چنې هم درسره وهي . په داسې مهال د ښو اړیکو ډنډوره غږول د څه لپاره ؟

 د افغانستان دولت باید د پاکستان دا اعتراف چې له ډېرو کالو روسته او په افغانستان کې يي د افغانانو د ټولوژنې او د هېواد له سراسري ورانۍ روسته  کوي په ټينګه ترپوښتنې لاندې ونیسي او په کلکه يي وڅاري .

بلخوا زه پر طالبانو ، په اسلامي ګوند او په یادشویو نورو قومندانانو غږ کوم چې د پاکستان د پوځيانو د روستیو څرګندونو په اړه افغانانو ته خپل دريځ روښانه کړي .

که دا اړیکې لکه څنګه چې يي پاکستاني پوځیان وايي شتون لري او د هغو په شتون ټول افغان هم ټينګ باور لري ، دوی ته د افغانتوب او اسلامیت څه پاتې کیږي ، دوی افغانانو ته اوس په کوم مخ ګوري ؟

د دوی د جهاد موخه څه وه ؟ د خپل هېواد افغانستان ورانۍ ! د پنجاب جاسوسي ! د اسلام سپکاوئ !
دوی له پنجاب سره په دوستۍ او د هغو د ګټو او موخو لپاره له خپل وطن سره په جګړه کې افغانانو یا خپلو وطنوالو ته څه په لاس کې ورکړل ؟
د افغانستان هراړخیزه وراني ! د افغانانو ټولوژنه ! په نړۍ کې د افغانانو سپکاوئ ! نړۍ ته د ترهګرو پتوګه د پښتنو ورپېژدندنه !
د پنجاب د موخو او پلانونو لپاره په جګړه کې څوک ووژل شول ، څوک له یومخې تبا شول ؟
د کرغېړنې او تپلې کرښې ډیورند دواړه غاړه پښتانه ! نه پنجابیان او نه کوم بل قوم ، بلکې یوازې پښتانه !

ایا له داسې شرموونکې رسوايي سره سره بیاهم دوی د پاکستان پوځ سره اړیکو ساتلو ته زړه ښه کوي او که له هغو مخ راګرځوي ، دوی باید په دې اړه په څرګنده او صفا ټکو کې افغان ملت ته ځواب ووايي .

د پاکستان د پوځ روستۍ څرګندونې ښۍ هغه افغانان چې د پردیو لپاره کار کوي ، یوه ورځ رسواکیږي . دلته په هغه افغانانو هم غږ کیږي چې د ایران او یا نورو هېوادو لپاره کار کوي ، په موجوده دولت کې لوړې چوکۍ لري او خپل هېواد ګران افغانستان پر ضد لوبیږي ، یوه ورځ به دوی هم رسواکیږي .

د افغانستان په کورنیو چارو کې د لاسوهنې او د جګړې د ادامې په اړه د پاکستان ښکاره اعتراف ، د افغانانو د پرله پسې هلوځلو لویه لاس ته راوړنه ده . باید افغاني ټولې رسنۍ په یوه خوله او یو غږ دا لاسوهنه او یرغل وغندي .

مرادزئ

               

    

انسانيت له موږ نه څه غواړي؟ / لیکوال استاد مصطفي لطفي منفلوطي ؛ ژباړن: امين الله عادل

انسانيت له موږ نه څه غواړي؟

ليكوال : مصطفی لطفی المنفلوطي ؛ ژباړن: امین الله عادل.

انسانيت هغه كلېمه ده، چې هر څوك د ستونزې او سختۍ پرمهال د هغې غېږې ته پناه ور وړي، هغه اصطلاح ده، چې د انسانانو بېلابېل رنګونه، شكلونه، فكرونه، دينونه او دودونه ټول په ځان كې را نغاړي، انسانيت هغه قاعده ده، چې د ټول بشر او انسانانو اړونده چارې او مسايل يو ډول تر پوښښ لاندې راولي، انسانيت هغه ټولنه ده، چې د آدم عليه السلام له پيدايښت څخه پيل او د اسرافيل د شپېلۍ په پوكي سره پاى مومي، بيايې كه څوك مني او كه نه نور په دې نړۍ كې د انسانيت ژوند پاى مومي، د انسانانو ښه او بد هر څه به ددنيا په له منځه تلو سره پاى ته رسېږي.

هره ديني، قومي او نژادي ټولنه ددې انساني ټولنې يوه برخه ده، هره ټولنه مخكې له دې چې بل نوم ور پورې شي، په سر كې انساني ټولنه بلل كېږي، بيا وروسته كه هر څو فرعي ټولنې او ډلې ترې جوړې شي بېرته په همدغه ټولنه پورې نښلي، يانې د بشري ټولنو سر او پاى انسانيت دى.

يو وطن پرست مبارز وايي:"زه له وطن او خاورې څخه دفاع كوم، له بلاوو يې ساتم، ځكه كه دا كار ونكړم، دا هېواد له منځه ځي او په دې وطن كې انساني ټولنه له ګواښ سره مخ كېږي".

دينپال مبارز وايي:"زما په اند انسانيت په ستونزو كې ښكېل دى، ځكه زوروركمزورى خوري، لوى كوچنى ګواښي، حاكم پر محكوم تېرى كوي، نو زه غواړم، چې دغه بشريت د هغه دين رڼا ته را وباسم، چې د انسانيت درناوى كوي او هلته څوك په هېچا ظلم او تېرۍ نه شي كولاى".

 همدارنګه هرڅوك چې كومه مبارزه كوي په پاى كې ځان د بشريت او انسانيت خيرغوښتونكي بولي او داسې څه كوي، چې د ټول انسانيت په خير تمام شي، همداسې بايد وكړي، ځكه كه د انسانيت خير ښېګړه له پامه وغورځوي، په بشري ټولنه به نورې بلاوې هم را نازلې شي.

په دې نړۍ كې هېڅوك داسې نشته، چې له بل څخه په دين، رنګ، قوم، ژبه، سيمه، فكر، رسم او رواج كې توپير ونلري، نو هېڅكله داسې نه شي كېداى، چې ووايو: ته چې زما په دين نه يې او يا زما د خاورې نه يې، نو خامخا زما دښمن يې او زه ستا دښمن يم، ځكه كه دا لار پرانېستل شي، نو بيا لازمه ده، چې يوه سيمه له بلې سيمې سره په جګړه شي، يو هېواد له بل سره په ښكر شي، يو كور له بل سره لاس او ګرېوان شي، ان تردې چې پلار له زوى او زوى له پلار سره منګلې خښې كړي، ځكه دوى يو له بل سره توپير لري. نو له همدې ځايه به كركه او نفرت په زړونو كې ځاى ونيسي، بيا دوه كسان يو له بل سره نه شي يو ځاى كېداى، كورنۍ نه شي جوړېداى، كلى منځ ته نه شي راتلاى او ټولنه يو موټى نه شي كېداى، هر چېرې به كركه او نفرت حاكم وي، هر ځاى به غچ او انتقام وي او هر چېرې به ځان غوښتنه وي.

انساني ټولنه د انسان زړه ته نږدې او په هغه پورې نښتې پديده ده، ځكه همدا انسانيت دى، چې په بل يې زړه بدېږي، په غم يې ژړېږي او په خوښۍ يې خوشاله كېږي، همدا انسانيت دى، چې د نړۍ بې شمېره نژادونه، قومونه او توكمونه يې سره يو كړي دي، ددوى ترمنځ يې نږدې والى را وستى، ظلم، تېرى او ناروا يې د ټولو ترمنځ د بدو او مهرباني، مرسته او زړه سوى يې ددوى ترمنځ د ښو معيار ګرځولى دى.

دا بده نه ده، چې له يو چا سره دې د وطن پرستۍ او دين پالۍ نظريه وي، يا دې څوك خپل دين او وطن ته وفادار وي، خو هېڅكله بايد د انسانيت اصول تر پښو لاندې نه كړي او بايد له دې اند او نظريې څخه موخه د عمومي انسانيت خير ښېګړه وي.

او كه نه نو دا بيا د وطنپالنې او دينپالنې نظريه نه بلكې تش دروغ او خيال دى، دين دبشريت د خير ښېګړې لپاره راغلى او څوك چې هېڅ دين ته هم وفادار نه وي بايد دانسانيت پولو او اصولو ته درناوى ولري او هېڅكله له دې پولو سر ونه غړوي.

ښېګڼه او سپېڅلتيا به چېرې وي؟ / ليكوال : مصطفی لطفی المنفلوطي ؛ ژباړن: امین الله عادل.

ښېګڼه او سپېڅلتيا به چېرې وي؟

ليكوال : مصطفی لطفی المنفلوطي ؛ ژباړن: امین الله عادل.

 

په ځينې ناولونوكې مې ولوستل، چې يوځوان د عمر ډېره برخه ديوې داسې نجلۍ په مينه كې تېره كړې وه، چې په ژوندكې يې يوځل هم د هغې په ليدو خپله مينه نه وه خړوبه كړې، بلكې په خپل ذهن كې يې ښكلي او ښايسته څيزونه سره را غونډكړي وو او ديوې نجلۍ څېره يې ترې انځوركړې وه، كله يې چې هماغه ښكلى انځور په ذهن كې غځونې وكړې، نو په سترګوكې ورته ډېرښايست ښكاره اوزړه يې پرې بايلود، نور ځان ترې هېر او د همداسې يوې نجلۍ په لټه كې شو، ډېرې هسكې او ټيټې يې پسې ولټولې او ډېركلونه يې په دې ارمان كې تېركړل، خو آخر يې خپل ارمان ته ځان ورساوه.  زه دغه كيسه ناسمه نه شم بللى، ځكه زه هم د همدغه ځوان په څېره يم، توپير مو يوازې په دې كې دى، چې له نوموړي څخه نجلۍ وركه وه او له ما څخه "ښېګڼه او سپېڅلتيا" وركه ده، هغه دكلونو په تېرېدو سره خپله محبوبه پيداكړه، خو ما چې هر څومره ولټوله،  هومره له نهيلۍ سره مخ شوم او په پيدا كولو كې يې ستړى ستومانه شوم.

لومړى مې ښېګڼه او سپېڅلتيا دتجارانو اوسوداګرو په دكانونوكې وپلټله، ګورم چې هر سوداګر لوى غل دى، خو هسې يې د سوداګر جامې اغوستې دي.  د يوې بيې څيز پر دوو بيو پلوري، نو پوه شوم چې دا لومړۍ بيه خو يې سهي حق دى، نو دغه دويمه بيه او اضافي پيسې چې اخلي، دا غلا ده اوكه ماته د قضاوت چارې په لاس راكړل شي، نو زه به دې ډول غلوته پوره جزا وركړم، ځكه چې دوى په چل او فرېب له خلكو پيسې غلا كوي.

زه دا نه وايم چې تجار دې ګټه نه كوي، خودغه په چل اوفرېب ديوڅيز خرڅول چې ارزښت يې يوه روپۍ وي اودوى يې په دوو يا دريو بيو پلوري دا ما ته دمنلو وړ نه دي، خپله ګټه دې ښه حلاله واخلي، خو له نرخ څخه وتل او د يو سړي تېر ايستل ناسم دي.  زما په اند دا لومړۍ روپۍ د سوداګر د زحمت اوتكليف بدله اوحلاله ګټه ده اودا دويمه او دريمه روپۍ د چل او فريب او دروغو بدله ده، چې دا حرامه ده. 

بيا د قاضيانو مجلس او بنډارته د لويښت او ښېګڼې پيدا كولو لپاره ورغلم، ګورم چې ترټولو عادل او با انصافه قاضي هغه دى، چې په قضاوت كې د هغه چا خوښي وساتي، چې نوموړي ته يې د قضاوت دنده سپارلې ده، خو له مظلوم سره انصاف كول، د ظالم لاس نيول اوخپل ځاى ته د حق رسول د قاضي پر وړاندې وړې خبرې دي، كه فيصلې يې د دوى له قانون سره برابرې را ووتي، ښه ترښه اوكه نه، نو داسې فيصله به وكړي، چې له حقيقت او عدالت څخه لرې وي، كه څوك ورته ووايي، چې قاضي صاحب بې انصافي مو وكړه، دوى وايي: "دا د قانون فيصله ده" په دې سره د هر چا خوله بنده كړي، خلكو ته ښيي، چې كوندې د انسان عقل د قانون غلام دى او حال دا چې قانون هم د انساني عقل كمال دی.

بيا مې د شتمنو او غنيانو ماڼيوته مخه كړه، چې كه هلته ښېګڼه او سپېڅلتيا ومومم، خو شتمن او مالداران يا بخيلان اويا هم بېځايه لګښت كوونكي و، بخل يې دومره وو كه يې د ماڼۍ په ګاونډ كې د حضرت فاطمې رضي الله عنها كور واى او په شپوشپو يې د هغې دلوږې زګېروي اورېدلي واى، بيا به يې هم ډبرين زړه نه و نرم شوى او نه به يې څه وركړي واى او يا هم ددوى مصرف اولګښت دومره و، چې آن له انساني فطرت څخه يې بهر كړي وو، نوتاسې وواياست چې داسې ځاى ته ښېګڼه او سپېڅلتيا لاره پيداكولاى شي؟

وروسته د سياست مجلسونو ته ورغلم ما ويل چې كه دلته (خير او ښېګڼه) ومومم ګورم، چې معاهده، ژمنه اوتړون ټول هسې مترادف الفاظ دي او مانا يې دروغ ده، د سياستوالو له بنډار څخه دا راته څرګنده شوه، چې د انسان ترټولو ستر دښمن په خپله انسان دى او دغه ولسونه او دولتونه چې ډېپوګانې، زېرمې او وسلتونونه ډكوي، وسلې جوړوي الوتكې او جنګي بېړۍ چمتوكوي، دا ټول دبل دولت، بل ولس او بل انسان د وژلو او له منځه وړلو لپاره كوي، بس چې كله يې ترمنځ كړپ شي، نو خپلې وسلې او پوځيان پري را وباسي، بيا نو ځناوري ښكر، منګولې او داړې تېرې كړي، نه ماشوم ګوري، نه مور، نه پلار، نه ووړ او نه زوړ، ټول له يوې مخې تبا كوي.  كه له جګړمارو پوځيانوڅخه پوښتنه وشي، چې ولې جګړه كوئ، كله تاسې يو له بل سره پېژندلي اوكله مو يو له بل څخه كركه راغلې، كله مو ستونزه پيل شوېده، چې اوس مو خبره جګړې ته ورسوله؟ تاسې له جګړې پرته كله سره يوځاى شوي ياست؟ نو ټول به په دې پوه شي چې هسې دوكه شوي او ددې لپاره له كوره را ايستل شوي، چې خپل پاچا ته تاج وګټي اويا دخپل قوماندان نښان او رتبه لوړه كړي.

 بيا مې دديني خلكو مجلس ته سر ورښكاره كړ، چې كېداى شي دلته ښېګڼه او سپېڅلتيا پيدا اوخپله موخه ترلاسه كړم، ومې ليدل چې (له ډېرو لږو خلكو پرته) نور ټول ديني مشران د ناپوهۍ او جهل په بازار كې پر عقلونو تجارت كوي، ځينې ساده عقلونه پيدا كوي بيا يې خرابوي، هوش او درك يې له منځه وړي او خپل هدف ته پرې ځان رسوي.

په هر ځاى كې مې ښېګڼه او سپېڅلتيا ولټوله، خو په پيدا كولو يې بريالي نه شوم، كاشكي مې ان په نورو سوړو او كوڅو كې پيدا كړې واى او يا مې هم د غلو په پټغالو كې پيدا كړې واى او يا مې هم په جېلونو او زندانونو كې پيدا كړې واى، ډېر خلك به وايي، چې دغه ليكوال په دې برخه كې زياتى كړى دى او له خپل حد څخه يې پښې غځولې كړې دي او ښېګڼه او سپېڅلتيا لا تر اوسه د خلكو په زړونو كې ځاى لري او په پوره پېمانه پيدا كېږي، خو زه بيا ورته وايم چې زه د ښېګڼې او سپېڅلتيا له شتون څخه

انكار نه كوم، ښېګڼه او سپېڅلتيا وجود لري، خو ځاى يې معلوم نه دى، خلكو دا ښېګڼه او سپېڅلتيا دومره په لړو او دوړو كې پټه كړېده چې هېڅ څرك يې نه لګېږي، دخلكو ناوړه اعمالو مو نظر او د سترګو ليد تت كړى دى، چې هرڅه مو په سترګو كې تور او تياره ښكاري، نه په آسمان كې ځلېدونكي ستورى وينو او نه رڼه سپوږمۍ.

هر سړي د ښېګڼې او سپېڅلتيا دعوا كوي او هره غوره او بهتري ترخپل ځان پورې محدوده بولي. خو په عمل كې چې ورته ګورې، هغه څه كوي، چې په هېڅ كتاب روا نه وي. 

نو اوس تاسې  وواياست چې ښېګڼه او سپېڅلتيا چېرې ولټوم او څنګه يې پيداكړم؟

كه خلك د سعادت او نېكمرغي په هكله خبرې كوي، نو زما په اند نېكمرغي هغه ده چې په ريښتني ډول له چا سره دوستي وكړم او هغه هم په ريښتيني ډول دوستي راسره وكړي.

د هغه اخلاص او ريښتينولي ما قانع كړي او زما مينه او اخلاص هغه قانع كړي، ملګري او دوستي مو د نورو موخو او اهدافو لپاره نه وي.

زما نېكمرغي په دې كې ده چې پاك او شريف نفسه خلك په زړونوكې كينه، رخه اوكركه ونه ساتي، د زړه او خولې لاره يې يوه وي، څه چې په ښكاره وايي هغه په پټه هم ووايي، پاك ژبى شخص هغه دى چې دروغ ونه وايي، غيبت اوچغلي ونه كړي، دخلكو آبرو او عزت ته صدمه ونه رسوي، درنه او پاكه مينه هغه ده، چې د ښېګڼې او سپېځلتيا او خير ښېګڼې سره وي او له رذايلو او بدګڼو څخه يې كركه او نفرت وي.

زما په اند سعادت او نېكمرغي همدا ده، چې زه يې په لټه كې يم، خو ځاى يې را نه ورك دى.

 پشتون په هرنوم وژل کيږي

 

په لرو برو پشتونخوا هلمند و قندهارکې
په وزیرو پکتیا و په سوات و ننګرهارکې

هره ورځ رانــــډه بمونـــه چې وریـــږي
قهرمان , اتل،افغان دی چې مـــــړه کیږي
---------
د لرو برو د تورسرو عزت دی چه لوټ کیږي
قهرمان اولس دی چې تحقیراو تعجیزکیږي
څوک نښته دپښتنی پوښتنه به نه کیږی
که نه د طالب او ترهګر په نوم به مړکیږي
---------
دریــا ګــانی یي ګــورئ توفاني ښوي
غــــرونه یي ګـــــوری چـــې ډړه زیږي
زمریان , ښنه بــــازان یي یاغـی کیږي
د زړه نه مې د وینــو اوښکی چې تلیږي

-------------
پیرنګیانو او ( غلامانو )یي کړی ناروا ده
قتلی عــــام د لـــرو بـرو پشتونخوا ده
په هـــر لــــورې چیغــــه د غـــــزا ده
ورونــو پاڅئ چـې د سرونـــو سودا ده
-----------
د (عدمی تحرک) د مشرانو څه پروا ده
که د ورور او دخور په کور یي شورو ژړا ده
په ټیتو ټیتو سترګو به تر کله ورته ګورئ
دا بی پته بی غیرتـــه کلـــه ښرمیږي

-----------
د عدمی( تشدد شعار )د هندووانو شعار
زر کالــه یی تیر کړل خـوښي پــه انتظار
ورونو چې خفه نښی د ما په خبرو وګفتار
راته ووایی چې څو سوه کاله نور په انتظار
-----------
دا وه نتیجه د (عدمی تحرک) زر کالو انتظار
عمر تیر ښوو خوښي د جیره خوارو په شعار
ژوند نه و , مرګ د تدریجی و د بی عزتی و
ناوخته ده که وایو دا نه وه د پښتون لار
------------
تښه لاسه دشمن می ته ښوی مه راکوه پیغور
ښه می ګوری چې خرڅ کړی یم بی پته ورور
پوهیږو ډیړی نا وخته دی خبرۍ د تشدد د زور
پوهیږو څوک مو وژني د پشتون و طالب په تور
------ -------
دیر نامساوي جنگ د خالی لاسونو جنگ دی
د نړی د وحشیانو د نامردانو سره جنگ دی
د اسلام او د بشریت د دشمنانو سره جنگ دی
د پشتونخوا د میرنیو ځوانانو اتلانو جنگ دی
تنها پشتون دی په هر نــوم دی چې مري

د طالب او د ترهگر په نــــوم دی چې مـري
----------
دا د پشتون جنگ دی دا د پشتون ننگ دی
خوشه د هر چا چې پوهیزی که نـــه پوهیږی
که مو مخه یی ونه نیوله په زور وی په رضا
نن وی که سبا تورسرې به مو د پیرنگیانو وینزی کیزی
----------------
د (عدمی تشدد ) مشرانو د خاوری دشمنانو
د آزادی په قدر چیرته پوهیزی خرڅ شوی غلامانو
پاڅون خو څه کـوی حد اقل که لاریون مو کړی وي
د خپلو بادارانو مخی ته دریدلی جګره مو دره ولی وي
------------
 
5-14-2009

 داود شاه اپریدی

اخستل شوی شعر له لربر ويب پانی نه

پښتو

پښتو

پښتو دننګ او شجاعت نوم دی
پښتو دپت اودغیرت نوم دی

پښتو یوازی یوه ژبه نه ده
دیوتهذیب اوثقافت نوم دی

پښتو خومرسته له مظلوم سرده ده
دهر ظالم نه دنفرت نوم دی

پښتو تور سروته درانه کاته دی
دپيغلو جونو دعصمت نوم دی

پښتو د دین او دایمان نخښه دی
د دیانت اوشرافت نوم دی

پښتو دتوری نه مخ نه ګرځول
دادجرات او شجاعت نوم دی

پښتو میلمه نه مال وسرجارول
ددیانت او سخاوت نوم دی

پښتو بی وزلو ته پناه ورکول
دقربانۍ او دهمت نوم دی

خود دفرنګ دملا هم واوره
وایی پښتو د جهالت نوم دی

 

پښتو دننګ او شجاعت نوم دی
پښتو دپت اودغیرت نوم دی

پښتو یوازی یوه ژبه نه ده
دیوتهذیب اوثقافت نوم دی

پښتو خومرسته له مظلوم سرده ده
دهر ظالم نه دنفرت نوم دی

پښتو تور سروته درانه کاته دی
دپيغلو جونو دعصمت نوم دی

پښتو د دین او دایمان نخښه دی
د دیانت اوشرافت نوم دی

پښتو دتوری نه مخ نه ګرځول
دادجرات او شجاعت نوم دی

پښتو میلمه نه مال وسرجارول
ددیانت او سخاوت نوم دی

پښتو بی وزلو ته پناه ورکول
دقربانۍ او دهمت نوم دی

خود دفرنګ دملا هم واوره
وایی پښتو د جهالت نوم دی

                          پنجاب وارختا دئ اپلتې وايي

کله چې ناروغ د مرګي تبه ونیسي سربداله وي ، ګیچ وي ، ژبه يي ګونګړتې وي او په خبرو يي څوک نه پوهیږي او که  ناروغي نوره هم مخې ته لاړه شي خبره لاسو پوڅو او اپلتو ته رسیږي .

د پنجاب واکمنانو د پاکستان حال هم همدغسې یو حالت ته رسولې ، د پېښو ورخ ترې اوبو وړئ ، وار يي ختا دئ او هر څه چې يي خولې ته راشي بېفکره او بې سنجشه يي بادوي .

د پاکستان سروزیر ښاغلي ګیلانې د ې ورځو کې بیا ویلي چې ترهګر دده په قول له ګاونډي افغانستان څخه پاکستان ته اوړي او کوم شرغوبل چې نن سبا د پنجاب د شوونیستي او میلیتاریستي سیاستونو له کبله په سیمه کې جوړ دئ ، پنجاب غواړي پړه يي بیا هم په بېخولې او ویرځپلي افغانستان ورواچوي.

په داسې حال کې چې پنجاب د افغانستان په وړاندې له هیڅ ډول ورانکاریو ، تورونو ، درواغو او ډنډورو څخه لاس نه اخلي خو د هغو په وړاندې د افغانستان رسمي مقامات سومآ بوکمآ او چوپه خوله دي او داسې بویه چې هرڅه سم ، خیر خیرت او سیمه ګل ګلزار ده . زموږ خپلواکې رسنۍ ، ورځپاڼې ، مجلې ، سایتونه او نورې وسیلې  هم په دې اړه په نیشت وبوله ، خو د پاکستان ازادې رسنۍ هم د افغانستان په وړاندې په درواغ پاشلو کې د پنجابي دولتي رسنیو څخه څه کمئ نه لري .

د افغانستان دولتمشر کرزئ پاکستان ته د ورور او دوست هېواد خطاب کوی ، سره له دې چې د کرزي په خوله دوست او ورور هېواد په خپل شپيته کلن عمر او په تېره بیا په روستیو دېرش کلونو کې د افغانستان په ورانې او د افغانانو په وژلو کې کومه صرفه نه ده سپمولې .

افغانستان پخپله خاوره کې د ترهګرۍ یوه اډه او روزنغالئ نه لري ، نو له کومه ځایه به روزل شوي او پالل شوي ترهګر پاکستان او یا بل هېواد ته ولیږي . افغانستان داسې موخه هم نه لري چې د هغو د لاس ته راوړلو لپاره ترهګرو ته اړتیا ولري ، بلکې افغانستان خپله د رااستول شویو ترهګرو قرباني دئ .

د ۲۰۰۳ کال د یوې سروي له مخې په پاکستان کې د دیني مدرسو شمېر ۲۲۴۳۰ ته رسېده چې پکې له ۴۰۰ زرو څخه زیاتو طالبانو زده کړه کوله .

لاندې شمېرنو ته د لوستونکو پاملرنه رااړوم :

د ځای نوم                        د مدرسو شمېر                    د طالبانو شمېر

پنجاب                             ۲۷۱۵                               ۲۵۳۲۱۵

لاهور                              ۳۵۶                                ۴۷۶۳۴

ګوجرواله                          ۱۵۴                                ۱۷۴۳۷

راولپنډۍ                           ۱۸۶                                 ۱۹۳۵۸

فیض اباد                        ۱۲۴                                   ۱۱۳۰۰

سرګوده                          ۱۶۴                                   ۱۴۲۵۵

ملتان                             ۳۶۳                                    ۲۳۵۶۰

دیره غازي خان                 ۳۹۷                                    ۲۹۵۱۱

بهاولپور                          ۹۶۸                                    ۸۰۰۲۳

اوس پوښتنه دا ده چې  پاکستان هومره دیني مدرسې د څه لپاره جوړولې او دونه طالبانو ته يي په کومه موخه اړتیا وه ؟

پاکستان دینې مدرسې او په هغو کې طالبان د ای ــ اس ــ ای  د پلانونو پر بنسټ روزل . له دوی څخه يي له هند سره د کشمیر په جبهه او له افغانستان سره يي د ډیورند او د پښتونستان د خپلواکۍ د احتمالي خطر د مخنېوي په موخه د پنجابي اردو د زیرمه یز ځواک پتوګه ګټه اخیستله . بلخوا د دومره لوی زیرمه یز ځواک په درلودلو سره د پنجاب اردو په سیمه کې نه یوازې د پنجاب د ګټو بلکې د لوېدیځ د ګټو لپاره هم خدمت کاوه .

اوس چې د ای ــ اس ــ ای په لاس روزل شوي طالبان او چڼیان د پاکستان د ادعا له مخې چې وايي د دوی لپاره يي سرخوږي رامنځ ته کړې او ددې خبرې ریښتینولي ورسره افغانستان او هند نه منی او نوره نړۍ هم دې خبرې ته  د امریکا او انګریزڅخه پرته د شک په سترګه ګوري ، د پاکستان سروزیر ګیلاني يي د روزنې او پالنې او پاکستان ته د استونې  پړه او ملامتیا پر افغانستان وراچوي او بلخوا پرویز مشرف اروپا ته خپل روستي سفر کې د الماني شپيګل مجلې سره په مرکه کې ، دې پړه  کې هندوستان هم شریکوي .

مشرف شپيګل سره په مرکه کې وايي :

« که چیري نړۍ غواړي سیمه کې له ترهګرۍ سره ټينګه مبارزه وکړي ، باید هند هم له پامه ونه غورځوي » او یا داچې زیاتوي « موږ په دې توګه د یوه دښمن په وړاندې له بل دښمن څخه ګټه پورته کوو . »  د مشرف له یوه دښمن څخه موخه ترهګر او له بل دښمن څخه هندوستان دئ . مشرف دلته په سپین سترګۍ او بېشرمۍ سره په مستقیمه توګه د هند او په نامسقیمه توګه د افغانستان په وړاندې د ترهګرو له روزلو څخه ملاتړ د پنجاب حق بولي .

د پنجاب واکمن ددې لپاره چې پاکستان کې د ترهګرو روزنه او پالنه روا او په حق وښۍ ، پاکستان کې د افغانستان او هم د هند لخوا د خیالي خطر ډار تل ژوندئ ساتي .مشرف د شپيګل سره په مرکه زیاتوي « هند په بلوچیستان کې له بلوڅو اورپکو څخه ملاتړ کوی او د پاکستان له امنیتي ځواکونو سره مبارزه کوي »

پنجاب کټ مټ لکه د امریکي پخواني ولسمشر بوش چې په عراق يي د خپل یرغل لپاره د اتومي وسلو شتون پلمه کړه ، په پاکستان کې د ترهګرو د روزلو د اړتیا دلایل ، د افغانستان او هند له لوري په خیالي خطر سره توجه کوي .

خو بلخوا د پرویز مشرف او یوسف ګیلاني روستۍ ادعاوي ، په پاکستان کې د پېښو د بهیر نور لوري هم په ګوته کوي . پاکستان د ترهګرو په پیاوړتیا او روزنه کې اوس خپله دومره مخې ته تللئ چې ځان يی د پښتو د هغه مشهور متل یوخوا ته پړانګ او بل خواته ډانګ په برید کې ښکېل کړئ دئ . که پاکستان د افغانستان او هند له ډاره ترهګر روزي او پياوړي کوي او ځان پرې ساتي  خو نن ورته همدا ترهګر د ګور چینجي شوي او پاکستان به خوري .  

لاسنجلس ټایمز لیکي چې د سوات له درې څخه د بي ځایه شویو دغو کسانو شمیره د نړۍ په کچه د کورنیو بي ځایه شویو کسانو تر ټولو غټه شمیره ده.

لاسنجلس  ټایمز  د پاکستان د کورنیو چارو له پخواني وزیر آفتاب احمد خان شیرپاو څخه په نکل لیکي چې که چیرته مرکزي دولت له بي ځایه شویو کورنیو سره مرسته و نه کړي هغوي به ډیر ژر په بلواوو او مظاهرو لاس پوري کړي.
شیرپاو وایې  چې ډیری زیانمن شوي سواتیان پښتانه دي او دروند تاون هم همدغو پښتنو ته اوښتی دی .

د پاکستان کراچي په ښار کې  په یوه اونۍ کې د تاوتریخوالي په جلا جلا پیښو کې ۳۰ کسان وژل شوي دي.
رپوټونه وایې چې وژل شوي زیاتره کسان د سیاسي ګوندونو غړي دي.
د پاکستان ولسمشر آصف علي زرداري د کراچۍ په مقاماتو غږ کړی چې د دې وژنو مخه ونیسي
د کراچۍ پولیس وایې چې دغه  جګړې د دوو اردو ژبو ډلو تر مینځ رواني دي چې پرون هم د دغو ډلو پلویان له یو بل سره ونښتل.
دغه دوه ډلي متحده قومي غورځنګ او بله د مهاجرو قومي غورځنګ نومیږي چې مشران یې له هیواد څخه بهر ژوند کوي.

د رزمک کیډټ کالج څلورو سوو نه زیات زد کوونکي د دو شنبې په ورځ نا وخته د نا څرګندو کسانو له خوا اختطاف شول .دوی د میران شا ه نه  بنو ته په لاره وو چې د بکاخیلو په سیمه کې ترۍ تم شول .دا زدکوونکي په دېرشو موټرو کې سپاره وو،او یوازې ددوی دوه موټرونه بنو ته رسیدلي دي .

همدا شان د پېښور په کانټيننټال هوټل کې روستۍ پېښه او په پاکستان کې هره ورځ د مرګ او ژوبلې خبرونه د پاکستان راتلونکې ګواښولئ شي .

 

که پنجاب اوس هم د ترهګرو پر ضد مبارزه یوازې د خپلو اقتصادي او سیاسي موخو لپاره کاروي او په دې جګړه کې ریښتینئ  ونه وسي ، ډېر ژر به د هېواد په کچه د نیستۍ ګړنګ ته ورشېوه شي !

مرادزئ

اخځونه :

ــ بېنوا بریښناپاڼه

ــ د احمد سعیدي له لیکنې څخه

ــ ویسا بریښناپاڼه

لوېدیځ په پښتونخوا کې د ملتپالو پرځای ترهګر پياوړي کول

 

د جګړې روان ناورین چې نن سبا د لرې اوبرې پښتونخوا په سیمه تپل شوې ، ددې شاته د لوېدیځ د ځواکمنو دولتو لکه امریکا او انګریز او دهغو د استخباراتو لاس دئ .

په ۸۰ ومو او ۹۰ ومو کالونو کې او تر هغې مخکې هم ، لوېدیځ د خپلو لريو ستراتیژیکو ګټو او موخو لپاره پانګه او نورې وسیلې پښتنو سیمه کې د مذهبي ډلو او ګوندونو د رازیږولو ، په مذهبي بنسټ پالنه د پښتنو د روزنې او دې سیمې ته د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه د نورو ترهګرو په راټولونه او بلنه کې کارولي دي .

پنجاب هم لوېدیځ سره د ګټو او موخو د ګډون له مخې ، د ترهګرو د روزنې او پالنې لپاره د پاکستان د نورو سیمو پرځای د پښتنو سیمه غوره کړه .

په داسې حال کې چې د پنجاب واکمنانو د ملي بودیجې او له لوېدیځ څخه د باد راوړو پيسو غټه برخه په اسلام اباد ، لاهور ، کراچۍ او د پاکستان په نورو برخو کې د پرمختګ لپاره لګوله . هلته يي په دې پيسو ښوونځي او پوهنتونونه جوړول ، د کرنې خمکې يي خړوبولې او د اوبو بندونه يي رغول . د صنعت لويي فابریکې په همدغو ځایونو کې درېدلي دي . د سینما ، راډیو او تلویزیون ، د ورځپاڼو ، مجلو اوکتابونو او د ولسي ژوند د نور کاروبار وسیلې یوازې په دغو یاد شویو سیمو کې کارېدلي دي .

خو د پښتنو برخه په دغو ټولو خواو کې خواره وه .

د پښتنو سیمه کې لوېدیځ او پنجاب دواړو ، د اوسني او مودرن ژوند د بنسټونو پرځای ، د کرکې او نفرت پالنې مذهبي مدرسې جوړې کړې . دلته دوی یوازې د دوزخ استازئ سیاسي او بنسټپال ملا ، چڼي او طالب د پښتنو پر څټ سپور کړ . که کومه پيسه نیمه هم لګېدلې ، هغه ددې سیمې د ښېرازۍ او ابادئ لپاره نه ، بلکې د ترهګرو او مذهبي بنسټپالو د روزنې او پالنې لپاره مصرف شوې ده .

خو د پښتنو په اړه ، د لوېدیځ او پنجاب د دومره ټګیو ، درغلیو او توپير پالنې سره سره زما د دې لیکنې موخه دا برخه نه جوړوي .

دلته د ارواښاد الفت دا خبره چې د شعر په ژبه يي کړې رااخلم :

که هرڅه رانه اخلې فکر او عقل رانه مه اخله *** په دې کې مې خپل ولس ته غټ تاوان لېدلئ دئ

پنجاب او لوېدیځ نه یوازې په تیرو کالونو کې پښتنو ته د سوکالۍ او ابادۍ په اړه څه ونه کړل ، د دې هېواد د نورو اتباعو په سترګه ېې ورته ونه کتل او د پښتنو لومړي حقوق يي ورنه کړل بلکې له پښتنو څخه يي ملي مفکوره واخیسته او په پښتنو کې يي د ملتپالنې د حس په وژلو او ورکولو پسې مټې رابډوهلې .

ای ــ اس ــ ای د لوېدیځ په ملاتړ ، په پښتونخوا کې اسلامي ګوندونه پياوړي کړل ، تر دې چې د پښتونخوا حکومتې چارې يي هم وروسپارلې . په ملي مشرانو يي د افغانستان او هند سره د نږدې اړیکو د لرلو او ان د پاکستان د ویش تورونه ولګول . په بلوچستان او پښتونستان کې يي په نشنل عوامي پارټۍ او په نورو ملت پالو ځمکه او اسمان راتنګ کړل . د بېلګې پتوګه  څو میاشتې مخکې  «    مولانا فضل الرحمان د جمعيت علماء اسلام د ډلې ايالتي مشر مولانا گل نصيب په پېښور کې يوې غونډې ته  په وېنا کې ويل چې عوامي نېشنل گوند په سيمه کې د لوى پښتونستان د جوړولو توطيه جوړه کړې ده او په دې توگه غواړي پاکستان او افغانستان مات کړي چې دا کار جمعيت علماء اسلام او نورو اسلامي گوندونو ته د منلو وړ ندى. »   

بلخوا دوی د رسنیو او د وګړو د خبرتیا ټولې وسیلې د ایډيولوژیکي مذهبي اندیښنو د خپرولو لپاره پکار واچولې .  ښوونځي او مدرسې يي د مذهبي سخت دريځۍ او بنسټپالنې په روزنغالو بدل کړل . د پاکستان د نورو ایالتونو ځوانان ېې د نوي او معاصر ژوند په وسیلو روږدي کړل ، خو د پښتنو بچوړو ته يي یوازې د ترهګرۍ په ښوونځیو کې د زاړه پال او د پیړیو زنګ وهلي ملا په لاس ، د کینې او کرکې زده کړه ورکړه .

 د پښتونستان له پښتنو څخه سربېره ، لوېديځ او پنجاب پښتونخوا ته د کوچېدلو افغانانو په برخلیک هم ورته لوبه وکړه . په کډه شویو افغانانو کې يي په نوم سره ملي مشر او شخصیت ژوندئ پرینښود او ټول يي له یوه سره په چلوټې شهیدان او یا يي لوېدیځ ته له افغانستانه لري په کوچ اړیستل .

په ملت پالو ګوندونو کې يي د افغانانو د تشکل مخه ونېوله . په لویلاس او یوه وار يي افغانان د ای ــ اس ــ ای او د لوېدیځ د جاسوسي کړیو  په لاس جوړ شویو اسلامي ګوندونو ته ورسیخ کړل .  دا برخه افغانان يي هم د لرو پښتنو پشان د ایډیولوژیک اسلام په مدرسه کې د ملت او هېواد پالنې له احساس او تګلارې څخه بېغمه کړل .

 امریکا د اوباما په خوله په قاهره کې اعتراف کوي ، چې لوېدیځ د سړې جګړې په مهال مسلمانان د یوې وسیلې پتوګه د مقابل لوري په وړاندې کارولې دي . که څه هم اوباما دا خبره عامه کوي او د پښتنو د سیمې نوم نه اخلې ، خو لوېدیځ په حقیقت کې د پښتنو د وینو په بیه له پخواني شوروي څخه غچ اخیستئ دئ . د همدې غچ په ټس کې لوېدیځ ، پښتانه د ایديو لوژیک اسلام د بلا په خوله کې  ورکړل چې په پایله کې افغانستان او پښتونخوا چې هسې هم له نړۍ په پېړیو پېړیو روسته وه ، یوه پېړۍ نوره هم شا ته ټېل وهل شوه . دلته د سیاسي ملا او طالب په لاس د دیموکراسۍ ، د ښځو او د بشر د حقوقو د ځپلو تر شا چې لوېدیځ يي په ننګه هره ورځ خپل کومئ څيراوه ، بیا هم همدا لوېدیځ او د هغه سیمه ایز ګوډاګئ  پنجاب ولاړ وو.

دا چې نن یومخیز ویل کیږي چې پښتانه ترهګر او بنسټپال دي ، دا د همدغه لوېدیځ او د هغو د سیمه ایزو بړیڅو د چلوټو پایله ده . دوی په پښتونخوا کې هم ترهګر وروزل ، هم يي په دغو ترهګرو ملت پال او روڼ اندې وځپل او اوس د خپل جنایت د بام واورې د پښتنو پر بام وراچوي او وايي چې پښتانه ترهګر دي .

لوېدیځ اوس هم د پښتنو د بدنامۍ ، سپکاوۍ  او کمزورۍ لپاره کوزه خوا کې پنجاب او بره خوا کې شمالټلواله په غیږ کې نېولې ده . که داسې نه وي پر کابل ولې د روڼ اندو او ملت پالو د حکومت پر ځای د زاړه پالو پخوانیو تنظیمي ډلو ، جګړمارانو او لوټمارانو له واکمنۍ ملاتړ کوي او په کوزه پښتونخوا کې هم ملت پال ګوندونه ورخ تربلې کمزوریږي او ټکول کیږي .

که امریکا د اوباما په مشرۍ په پښتونخوا کې د چارو په مثبت تغییر او بدلون باور لري ، په پاکستان کې دې د ترهګرو د روزنې او پالنې اډې او سنګرونه چې پنجاب پرانیستي ساتلي په نښه کړي . په پښتونخوا کې دې د زاړه پالو او بنسټپالو ګوندونو، تنظیمونو او شخصیتونو پر ځای ، ملت پال او هېوادپال پياوړي کړي .

په لره او بره پښتونخوا کې دې د پوهنې او ښوونې چارو ته پاملرنه وکړي . د پښتنو ځلمیان چې له دې مخکې يي ترهګر جوړول ، په عصري  ښوونې او روزنې سمبال کړې . د پښتنو د کلیو او بانډو د ورانولو پرځای دې د دوی په اقتصادي اړتیاوو اومعنوی غوښتنو پيسې ولګوي .

پښتانه له ځایه او خټې ترهګر نه دي . پښتنو منځلاریتوب او اعتدال د اسلام د سپيڅلي دین او د خپل مشر ارواښاد فخرافغان پاچا خان د عدم تشدد له سیاست څخه غوره کړئ دئ . دا لوېدیځ او پنجاب وو چې د خپلو سیاسي موخو لپاره يي په پښتنو کې ترهګر وروزل  او له نورې نړۍ څخه يي د پښتنو سیمې ته راټول کړل .

اوس ددې وخت رارسېدلئ چې امریکا او انډیوالان يي پښتنو سره د شویو ټګیو ، چلوټو او درغلیو  بدله او تاوان ورکړي او نور د پښتنو پر ټپونو مالګې ونه پاشل شي .

پښتانه هم باید له دې روسته د دوښمن په چلوټو تېر نه وځي او ټول پښتون په یوه مرکز راټول شي .

مرادزئ

اخځونه :

ــ زما خپل یادښتونه

ــ ټول افغان سایټ  

وطن / محمد جلال حقیقت سعودی عربستان ریاض

 

وطن

ښکلې پکتیکا ښکلی لوګر ښکلی بامیان لرم

ښلکی مې دی خوست ښکلی پکتیا ښکلی لغمان لرم

 

لوی ننګرهار می دادب دشخصیتونوکور

ویاړلی کندهارمی دتاریخ دبابونوکور

ادامه لری ته فشار ورکړی چی ټول شعر وګوری 

مشرف بیا هم پر اور تېل پاشي

                         مشرف بیا هم پر اور تېل پاشي

پرویز مشرف چې دې ورځو کې ماسکو ته په خصوصي سفر تللئ او تمه کیږي چې د هغه هېواد له لومړي وزیر پوتین سره به هم کتنه لري ، په ماسکو کې يي د « ګازیتا » نادیژداکورواکوووا  ورځپاڼې له خبریال سره مرکه کړې ، چې څو ځایه يي دې مرکه کې د افغانستان په کورنیو چارو کې د لاسوهنې هڅه کړې او په یوه یا بله بڼه يي پر افغانستان د پاکستان تیرئ پرځای ګڼلئ دئ .

نوموړئ د یوې پوښتنې په ځواب کې وايي « دا سمه نه ده چې نني طالبان د هغه رژیم سره چې په ۲۰۰۱ کال کې په افغانستان کې واکمن و ، یوشان وګڼل شي »

په دې توګه مشرف نړیوالو ته ښۍ ،  یوازې هغه طالبان چې  د ۲۰۰۱ کال د مخه په افغانستان واکمن و او د هغو په واکمنتیا کې پنجابي پوځ او ای ــ اس ــ ای لویلاس درلود زیانمن وو ، خو نني طالبان چې په همغه مدرسه کې روزل کیږي ، په ناڅاپي توګه او بې دلیله د مشرف په خوله بې زیانه او دیموکرات ګڼل کیږي . پنجابي واکمنانو یو وخت افغانانو او نړیوالو ته مجاهدین هم د خپلواکۍ او دیموکراسۍ پرښتې بللې ، خو په ۹۰ ومو کالو بیا همدغه پنجابیانو د خپلو دیموکراتو پرښتو پر ضد چې د افغانستان د تباهۍ او د کابل په ورانۍ کې يي د خپلو پخوانو حامیانو پنجاب او لوېدیځ مخونه تورکړل ، طالبان راوزیږول . پنجابي واکمنان ځانته تل حق ورکوي چې په افغانستان کې د واک پر سر چنې ووهي او په مکر سره ځان د افغانانو خواخوږي څرګند کړي .

خو ښاغلي مشرف دا نه دي ویلي ، هغه طالبان چې د یوې مدرسې شاګردان دي ، په یوشان روزنغالو او پالنغالو کې زده کړې کوي ، د پنجابي پوځي کړیو او ای ــ اس ــ ای د یوشان ښوونکو او ترینرانو لخوا تدریس کیږي ، څنګه کېدئ شي چې پخواني دې سړیخواره او نني دې انساندوست او دیموکرات وي ! ؟

هغوی چې د ای ــ اس ــ ای په ښوونځیو کې روزل کیږي او ځانته طالبان وايي او د مشرف هم د تاید وړ او دیموکرات يي بولي ، همدا نن په افغانستان کې ښوونځي او پوهنتونونه سوځوي . ښوونکي او استادان وژني . افغانانو ته د پردیو د خیرات په پیسو جوړ ، د ولسي ښېګڼو ټول بنسټونه له منځه وړې .

باید پنجابي واکمنانو ته څرګنده شي ، چې افغانان خپل ولس او خلک تر هرچا ښه پېژني . په دولتي واک کې د ګډون پریکړه د بل هر هېواد پشان یوازې د افغانانو حق دئ . په دې کې د ګاونډي هېوادو که هغه پاکستان ، ایران ، روسیه او یا کوم بل نړیوال ځواک وي د لارښوونې او پریکړې ځای نه لېدل کیږي .

همدارنګه مشرف د یوې بلې پوښتنې په ځواب کې هم د تل غوندې د افغانستان په ټیکدارۍ خبرې کوي او وايي « موږ په خپل سیاست کې په دې تیزس ټینګار کوو چې نړیوال ځواکونه باید له افغانستان څخه ووځی ، ځکه که داسې وشي دا به د افغانستان په ګټه وي »

د افغانستان د خیر او ګټې خبرې بیا هم موږ ته ښاغلئ مشرف راښايي . په داسې حال کې چې  افغانستان کې د نړیوالو ځواکونو د شتون خبره یوازې په افغانانو پورې اړه لري .

مشرف ( څنګه چې هغه اوس د پاکستان په دولت کې کومه رسمي دنده نه لري ، د پاکستان د ولس په استازیتوب دداسې څرګندونو حق هم نه لري ) یا بل پنجابئ مشر کولئ شي چې یوازې د خپل هېواد په اړه د داسې ځواکونو د ښېګڼو او بدګڼو په باره کې خبرې یا پریکړه وکړي .

خو مشرف دا خبرې هسې او خوشې نه کوي . هغه خامخا د پنجاب د ګټو له لوري چارې ګوري او څاري يي . هغه په دې پوهیږي ، که د افغانانو پښه دا ځل بیا ښویږي او افغانان دا وار هم د نړیوالو په شتون او ملاتړ کې ، د خپل هېواد بنسټيزې چارې نه حلوي ، نو پاکستان ورته د یوې لويي بلا په څېر خوله وازه نېولې او هره ګړۍ افغان هېواد او ولس له کومي تېرولئ شي .

تر ټولو مهمه دا ده چې مشرف له افغانستان څخه د نړیوالو ځواکونو د وتون خبرې په ماسکو کې ، د کرملین د چارواکو د خوښۍ لپاره کوي . پنجابي مشران چې افغانان يي دالخواره بولي خو په سیاست کې د باد ، لورئ په وخت پېژني . مشرف به په پنجاب کې د نورو کړیو په سلا ، د لوېدیځ په خلاف د ا ځل د ماسکو لورینو او پیزوینو ته سترګې نېولې وي .

ماسکو کې د مشرف څو ورځنۍ استوکنه ، په لاپو باټو سره له افغانستان څخه د نړیوالو ځواکونو د وتون لارښوونې او په ماسکو کې  د طالبانو په ملاتړ د خپل غږ پورته کونه ، په سیاست کې د پنجاب د یو شمیر کړیو د لیوالتیا نوئ لورئ په ګوته کوي .

داسې ښکاري چې دا ځل پنجاب د ماسکو له لوري پر افغانانو ګوزارونو ته ملاتړلي وي .

مشرف په دې مرکه کې د شرارت لپاره نورې خبرې هم لري . هغه د افغانستان په شمال کې د ازبکو ، تاجکو او نورو قومونو په اړه د تل پشان په بدۍ خوله وازوي او په دې توګه غواړي چې پښتنو ته وښۍ ، چې د پنجاب په دوستۍ تل حساب کولئ شۍ او په پنجاب کې جوړ شوي طالبان له لاسه مه ورکوۍ . خو که له مشرف څخه پوښتنه وشي چې هغه د خپل مطلق واک په ۹ کلن ، پير کې ولې پښتنو ته تش ددې حق ور نه کړ چې د انګریزي ښکېلاک څخه پاتې سوبه سرحد نوم په پښتونستان یا پښتونخوا واړوي بیا ځواب نه لري ! دلته ده چې د پنجاب د رسوايي تشت له بامه غورځيږي . په افغانانو کې د بېلتون اور ته لمن وهل پنجاب ته له انګریزانو څخه په میراث پاتې دئ .

مشرف لکه نور پنجابي مشران د افغانستان په شمال کې د وروڼو قومونو او دشمالټوالې د ډاکوانو او لنډغرو ترمنځ توپير په عمدي توګه نه کوي او د څو لنډغرو پر ځای د شمال ولسونه په نښه کوي . خو د افغانستان قومونه که هغه په شمال ، یا په سویل او یا د هېواد په بله برخه کې پراته دي ، خپل منځ کې له ورورۍ سربېره کومه ستونځه نه لري . خو افغانان یوخوا د شمالټلوالې له لوټمارانو او ډانګیانو ( چې دا قومونه نه دي بلکې یو څو غله او داړماران دي ) او بلخوا د پنجاب پلاس د جوړشویو طالبانو سره ستونځه لري .

په ماسکو کې بیا هم وینو چې مشرف د پخوا پشان د پنجابي طالبانو څخه په ملاتړ او روسیه او ایران په دودیز ډول د شمالټلوالې د لنډه غرو په ننګه ، د افغانانو پر ضد په چلوټه کې سره شریکیږي .

د افغانانو په وړاندې دا څو سره بلاګانې له بېلابېلو پلازمېنو څخه په یوه وار سر راپورته کوي .

افغانان باید د پنجاب او ماسکو د نویو او پټو چلوټو په اړه هوښیار او بیدار اوسي !

مرادزئ

اخځونه :

اریايي جالپاڼه  

      

دا پښتو د پښتنو سره مزه کا
دا سرونه د شملو سره مزه کا

د غېرت غاړه ېې تل هسکه نېولې
توره هسې مـېړنو سره مزه کا

 
هسې زېب ېې دود دستور دکلې کور کا
که سپوږمی چه څوار لس شپو سره مزه کا

دا خبره له پلرو ورته مېراث ده
چه حجره دمېلمنو سره مزه کا

 
تل منلې او درانه پکی مشران دې
پښتانه چه دجرګو سره مزه کا

 
مېن ېې هر بچې په آزادی دی
هسې قام د جګو غرو سره مزه کا

غلامی ځنځېر ېې څو ځلې شکولې
تارېخ داسې ننګېالو سره مزه کا

پکې نشته که جامونه د شرابو
د سترخوان ېې د شړومبو سره مزه کا

مه شه وچه( حبېبې) دقلم ژبه
ستا شعرونه حماسو سره مزه کا

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

دنیا څه ده رنګ په رنګه تماشې دي
غافلانو ته يې ښکلې ورځې شپې دي

په دی سرای پورې زړه مه تړه هوښیاره
نن راغلې، سبا تلونې قافلې دي

نه پوهیږم خدایه کومه لار اختیارکړم
هره خوا چی وژل کیږی افغانان دي

نن په هر کور کی ژړا او چیغی اورم
داچی وینوکې بهیږي افغانان دي

کړي تور سرې راته بیا ژړا هر کور کې
پرخپل خاوره چې قتلیږی افغانان دي

بیا په دوی باندې نړۍ شوه خدایه ډکه
له خپل ملکه چې ستنیږي افغانان دي

آه دخولې چې يې شو پورته ترجهانه
چې ترزړو یی خون بهیږي افغانان دي

احمدزی ولاړ یم هرې مقبرې ته
داچې خاورو کې اسیږي افغانان دی

پښتانه طالبان د خپل قوم په ضد جنګیږي !

پښتانه طالبان د خپل قوم په ضد جنګیږي !

 

د پښتنو په سیمه او شاوخوا کې ډېر قومونه پراته دي او دا قومونه هم طالبان لري ، خو یوازې د پښتنو طالبان دي چې د خپل قوم په ضد جنګیږي .

که د افغانستان په دننه نظر واچوو ، د هېواد په شمال کې چې هلته د ازبکو او تاجکو قومونو ډېرکي اوسیږي ، په نسبي ډول ارامي ده . دلته نجونه او هلکان ښوونځیو ته ځي . پوهنتونونه او د لوړو زده کړو ښوونځي فعال دي . ښځې او نارینه په ګډه دولتي چارې مخې ته بیايي . سرکونه ، پلونه او د ولسي ښېګڼو نور بنسټونه جوړیږي . ورځپاڼې او مجلې خپریږي . د سپورټ لوبې اومیلې کیږي. خلک سوداګري اوراکړه ورکړه کوي . لنډه داچې د ژوند او پرمختګ ټولې نښې نښانې لېدل کیږي .

څوک نه شي ویلئ ، چې د هېواد ازبکو ، تاجکو او نورو لږکیو منځ کې به طالبان نه وي . دا طالبان چې موږ ټولو ته څرګنده ده چې شتون لري ، خو دوی خپله سیمه کې جګړه نه کوي . دوی خپل پوهنتون او ښوونځي نه ورانوي . خپلې نجونې او هلکان نه وژني . د خپلو نجونو پر مخ تیزاب نه پاشي . همدارنګه دوی د دولت چارواکي ، پولیس او د اردو کارکوونکي هم نه تښتوي او نه يي وژني.  

په دې سیمه کې پښتانه طالبان هم ، ددې سیمې د ځايي طالبانو لاره تعقیبوي . د ویجاړۍ او ورانۍ هغه کارونه چې پخپلوسیمو یانې په پښتني سیمو کې کوي ، هغه بیا په شمال کې نه کوي .

خو د هېواد په سویل ، ختیځ ، سویل لوېدیځ او لوېدیځ کې چې پښتانه اوسیږي بیا هر څه بدل دي . دلته ازبک ، تاجک او نور پردي طالبان خو څه کوي چې د پښتنو خپل طالبان ، نه سمه پېژني نه غر ،  هر څه چې ویني له یو مخه يي له منځه وړي .

پښتنو ته نه ښوونځی پریږدي او نه پوهنتون ! نه سرک پریږدي ، نه پلونه او نه بندونه ! نه ښوونکي پریږدي ، نه انجینراو ډاکټر ! د قوم مشران ، سپينږیري او پوهان له یومخې وژني . هنرمند او سندرغاړي خو يي تاریخي دوښمنان دي .

د پښتنو د ټولوژنې او د دوی د هېواد د ورانولو لپاره يي ښې کلکې مټې رابډوهلي دي . هغه څه کوي چې په ویلو يي پښتانه شرمیږي او په کولو يي ټول انسانیت !

په کوزه پښتونخوا کې هم ورته لوبه روانه ده . هلته هم دغو طالبانو یوازې پښتون قوم په نښه کړې دئ . پنجابیان ، سندیان ، بلوڅان او نور خپل ارام ژوند مخې ته بیايي . اور ټول د پښتنو په سیمه لګېدلئ دئ !

یوازې په څو روستیو اونیو کې د سوات ، بونیر او دېر  دوه نیم میلیون پښتانه ، له خپل تاټوبي څخه کډه کولو ته اړ کړئ شول . د سوات ښکلې او جنتي دره ، له پښتنو تخلیه شوه . دلته د ساده او ولسې پښتنو ټولې شتمنۍ د اور خوراک شوې . هره ورځ په سلګونو پښتانه وژل کیږي او په زرګونو نور ټپیان !

د پښتون قوم ټولوژنه ، که دا لرپښتون دئ او که بر ، ښه په درځ روانه ده . د پښتنو وطن او سیمه لوټ کیږي ، ورانیږي او ویجاړیږي . د پښتنو کلتور او تاریخ له بیخه نړیږي او ړنګیږي .

له دومره پښتون وژنو او ورانیو سره سره بیا هم پښتانه طالبان پښتنو ته د لا نور خدمت ټټر وهي ، زه له دې طالبانو پوښتنه لرم :

ایا کوز په پنجابیانو ، سندیانو ، بلوڅانو او نورو قومونو کې ؛ همدارنګه په بره پښتونخوا کې په ازبکو ، تاجکو ، نورستانیانو ، پشه یانو او نورو وروڼو قومونو کې طالبان نشته ؟ دوی ولې خپلې سیمې نه ورانوي او د خپلو سیمو خلک نه وژني ؟

که تاسو وایاست چې په بره پښتوخوا کې د پښتنو په ننګه ولاړ یاست او کوز هم د پښتنو د ګټو لپاره جنګیږۍ ، تاسو خو په دغه درواغجن سیاست یوازې پښتانه تباکړل ؟

که تاسو وایاست چې په افغانستان کې له تاجکو ، ازبکو او نورو څخه د پښتنو خوړل شوي حقونه اخلۍ او کوز هم له پنجاب څخه پښتانه ازادوۍ ، تاسو خو په دواړو غاړو کې یوازې د پښتنو سټه وایسته ! د هېواد په شمال کې  خو د شمال غله یانې د شمالټلوالې جګړماران ، ډاکوان او لوټماران ورځ تر بلې لا د خلکو په وینو پړسیږي . تاسو خو له هغوی څخه د یوه هم ګوته ویني نه کړه !  

که تاسو وایاست چې د لوېدیځ او امریکا په ضد جنګیږۍ ، تاسو خو په دې جګړې کې خپل قوم  پښتانه ووژل !

که تاسو وایاست چې پښتنو ته اسلام ګټۍ ، لروبر پښتانه خو له پېړیو راهیسې سوچه مسلمانان دي ، د مسلمان بیا مسلمانول دا کوم ډول اسلام دئ ؟

که تاسو وایاست چې له القاعدې څخه په پښتنې ننګه ولاړ یاست او بویه القاعده د پښتنو یانې ستاسو میلمه ده ، بیا خو دا خبره  ستاسو له دې ادعا سره چې د اسلام په وړاندې بل کوم برید تاسو په رسمیت نه پېژنۍ  په ضد کې ده ، نو څنګه په درواغو د پښتو او پښتونولۍ خبرې کوۍ !

اویا له امریکا سره د القاعدې په ننګه جګړه کوۍ ، لاړ شۍ دا جګړه په فلسطین کې د اسرایلو سره مخامخ وکړۍ ، تاسو خو د اسرایلو پرځای د خپلو پښتنو بیخ وایست .

که تاسو غواړۍ په افغانستان او یا پښتونستان حکومت وکړۍ ، دا کار ولې د ټولټاکنو له لارې نه کوۍ ، د واک او چوکۍ لپاره خپل قوم ولې وژنۍ !

تاسو د روانې جګړې لپاره هیڅ اسلامي ، پښتني او انساني دلیل نه لرۍ !

تاسو د پښتنو د ملي ګټو لپاره جګړه نه کوۍ بلکې له پښتنو سره جګړه کوۍ !

د ای ــ اس ــ ای او نورو پردیو استخباراتي کړیو په لمسون ، خپل قوم مه وژنۍ او خپل وطن مه ورانوۍ !

د پښتنو له ټولوژنې او د لرې برې پښتونخوا ، له ورانولو لاس واخلۍ !

له بده مرغه د پېښو بهیر څرګندوي لوېدیځ ، پنجاب ، شمالټلواله او طالبان په بېلا بېلو لارو یوه موخه تعقیبوي او هغه د پښتنو له منځه وړل دي .

مرادزئ

 

 

 

پاکستان ترهګرو ته په درېو جبهو کې اړتیا لري

پاکستان ترهګرو ته په درېو جبهو کې اړتیا لري

 

پاکستان چې کوم تاریخ  نه لري ، شپېته کاله وړاندې د انګریزي ښکېلاک په چلوټه کې  لکه اسرایل چې په منځني ختیځ  کې د کړکېچ په موخه جوړ شول ، زموږ پر سیمه د دایمي کړکېچ لپاره  راوزیږول شو .

پاکستان د جغرافیوي ځمکې له مخې ، یو پیوندي هېواد دئ . د لوېدیځ ، شمال او سویل برخې يي له تاریخي افغانستان څخه د افغانانو له ارادي پرته جلا شوي او پاتې برخې يي له لوی هند څخه قیچي شوي دي . دا هېواد په خپل جعلي لنډ ګنډ تاریخ کې د لوېدیځ په تېره بیا د انګریز او امریکا په ملاتړ او مرستو ژوندې دئ او اوس هم له دغو مرستو پرته عمر نه لري .

دا هېواد په ختیځ کې هند او لوېدیځ کې افغانستان سره په دایمي کړکېچ کې ښکېل دئ . خو له دغو دواړو هېوادو څخه زیاته ستونځه ، د کور په دننه له خپل ولس په تېره بیا له پښتنو اوبلوڅو سره لري.  په دې توګه پاکستان د خپل زیږېدون راهېسې ، په دریواړه برخو کې له تلپاتې کړکېچ او شرغوبل سره لاس و ګریوان دئ .

همدارنګه پاکستان ، د لوېدیځ ګټو ته د زیات او یواړخیز لومړیتوب په وجه ، د سیمې له نورو هېوادو سره هم د ښې ګوزارې ریکاټ نه لري.

د پاکستان جغرافیوي ناانډوله پریوته ( موقعیت ) د هند د لوي پوځي ځواک  په وړاندې د پاکستان  امنیت له ګواښ سره مخ کړئ . له دې کبله پاکستان تل ، افغانستان ته د ستراتیژیک ژورغالي ( عمق ) پتوګه اړتیا لري . پاکستان هڅه کوي لږ تر لږه په کابل کې داسې حکومت واکمن وي ، چې د لوېدیځ برید له لوري يي زړه لګېدلئ او ډادمن وي .

پاکستان په ۸۰ ومو او ۹۰ ومو کلونو کې ، له افغانستانÃ سره په نااعلان شوې جګړه کې ، له بېلا بېلو هېوادو څخه د رابلل شویو بدماشانو ، ډاکوانو او داړه مارانو څخه چې هغه مهال لوېدیځ او پاکستان د مجاهدو جنګیالیو په نوم یادول ، یوه ښه پایله ترلاسه کړه . دغه وړیا او ارزانه پروني مجاهدین چې نن يي ترهګر بولي د پاکستان د اردو یوه نارسمي برخه شوه  او په حقیقت کې اوس د پاکستان د اردو ښې لاس جوړوي .

پاکستان دغه نارسمي اردو یا ترهګر چې هغې کې القاعده ، عرب ، ازبک ، تاجیک ، چیچنیان او نور ګډون لري ، په یادشویو دریواړه جبهو کې جنګوي . لومړئ دوی ته له نورو هېوادو څخه پاکستان ته ، د راتګ لارې برابروي . بیا دوی ته  پوځي روزنه ورکوي . روسته يي په وسلو سمبالوي او د ډیورند د تپل شوې کرښې څخه دې غاړه د افغانستان په لور يي رااړوي چې کابل کې ترې افغان حکومت ، د افغانانو د سوکالۍ لپاره ګام پورته نه کړي او یا افغانان ترې د ارام ژوند څکه ونه کړي .

همدارنګه پاکستان په دغو ترهګرو او بنسټپالو سره ، په کوزه پښتونخوا کې د پښتنو د ملي خپلواکې یا پښتونستان غورځنګ ځپي . لکه ټولو ته ښکاره ده ، د پاکستان دولتمشر اصف زرداري ، ملي عوامي پارټۍ او پښتنو ته  وعده ورکړې وه  ، له دې روسته به د سوبه سرحد نوم چې د انګریزي ښکېلاک پاتېشونئ دئ ، په رسمي توګه د پښتونخوا په نوم اړوي . خو په پښتونستان کې  د ای ــ اس ــ ای په ملاتړ ، د ترهګرو او بنسټپالو په روستي جوړ شوي شرغوبل کې ، نه یوازې دا چې د پښتنو دا هیله پوره نه شوه ، بلکې د هغې پرځای يي کوز پښتانه په یوه لویه خونړۍ جګړه کې ورښکېل کړه . ددې جګړې د نورو ناخوالو سربېره  ، یوازې  په څو ورځو کې دوه ملیونه پښتانه له خپل ځايي ټاټوبي څخه وکوچېدل چې له افغانانو روسته دا په نړۍ کې د کډوالو دوېیم ستر ناورین ګڼل کېدلئ شي.  

ددې ناورین په رامنځ ته کېدو سره ، د پنجاب غوا بیا لنګه شوه .  نړۍ  ته به د خیرات لمن غوړوي  او د بې ننګۍ په کچکول کې به راټول شوئ خیرات ، د بېوزله او بېوسه پښتنو کډوالو  پرځای ، بیا په سیمه کې د اتومي وسلو د سیالۍ لپاره لګوي . 

خو د پنجابۍ واکمنانو ټوله کیسه دلته نه خلاصیږي . دوی د ترهګرو په مټ ، پښتانه له خپلو ملي مشرانو څخه هم بې برخې کوي . دا مشران له هند او افغانستان سره د تړاو په تور نوم بدي کوي او د سیکولر په نوم يي له منځه وړي . روستیو کې خو دوی په ګډه سره ، د پښتنو د مادي او فرهنګي بشپړې وراکاوۍ لپاره مټې رابډوهلي دي . د پښتنو دوکانونه ، هټۍ او هوټلونه سوځوي . د سوداګرۍ وسیلې او لارې يي تړي او ختموي . د باباګانو ، غازیانو او اتلانو زیارتونه يي ړنګوي . د راډیوتلویزیون ، سینما او د ولسي هنر کارکوونکي او هنرمندان يي له پښتونخوا شړي ، له هنره يي منکروي او یا يي وژني .  

خو په بله جبهه کې هم پنجابي واکمن د کشمیر پر سر هند سره ، د ترهګرو د وړیا او ارزانه متاع څخه زیاته ګټه پورته کوي . که پنجاب ته د لوېدیځ د پراخې ټنډې مرستې نه وي او یا د افغانانو او نن سبا د کوزې پښتونخوا د کډوالو د خیرات پیسې نه وي او یا د عربي او عجمي بدماشانو او ډاکوانو ملاتړ نه وي ، پنجابئ پوځ د هند د ځواکمن پوځ پر وړاندې لکه ماشئ د پیل په مخکې د یوه ټکر ، وس په ځان کې نه ویني .

دا چې پنجابئ بګیل جنرال مشرف  د مۍ د میاشتې په ۱۷ مه ، د سي . ان . ان جالپاڼې سره په مرکه کې وايي : افغانستان ترهګر روزي او پښتونخوا ته يي لیږي څونه خندنۍ ادعا ده . خو دغه فکربایللي او حالاتو وارختا کړي جنرال خپله هغه خبره چې یو کال مخکې يي رسنیو ته کړې وه چې ترهګر په پاکستان کې روزل کیږي او افغانستان ته لیږل کیږي ، اوس له یاده باسي .

افغانستان خپله څه دپاسه دېرش کاله د هغو ترهګرو بلهاري او قرباني دي چې پاکستان يي ورته کله د مجاهد جنګیالي  او کله د طالب په نوم روزي او رااستوي . افغانستان داسې موخې لکه پنجاب نه لري چې د هغو د لاس ته راوړلو لپاره ترهګرو ته اړتیا ولري .

د پنجابي واکمنانو د چلوټو او څو مخیو په حال برابر ، خوشحال بابا څه ښه ویلي دي :

هم مې ووژني پخپله هم په ما باندې ژړا کا **** څه ښه یاردئ ، ښه يي مینه وژل هسې شیون هسې

سیمه کې د شوونیستي او ملیتاریستي موخو او په یادشویو دریواړو جبهو کې د پنجاب اردو ، په یوازې ځان د مقابلې او جګړې ځواک نه لري نو ځکه د خپلې اردو په څنګ کې تل باید د ترهګرو په ملاتړ ډډه ولګوي .

مرادزئ

د سختو لغتونو ماناوې :

شیون = ژړا ، فریاد ، افسوس ، غم

موخه = هدف ، مقصد ، مرام

ستراتیژیک ژورغالئ = ستراتیژیک عمق

د پردیو موخو پرځای ، طالبان باید د پښتنو د موخو لپاره وجنګیږي

د پردیو موخو پرځای ، طالبان باید د پښتنو د موخو لپاره وجنګیږي

زموږ د پښتنو پر سیمه ، اوس جګړه راتپل شوې ده . ددې جګړې لاراچوونکي یوخوا د امریکا په مشرۍ لوېدیځ او بلخوا القاعده او ترهګر دي . ددې دواړو اړخو او لوریو ترمنځ پنجاب یا اسلام اباد ، د سیاسي بدلمنې « فاحشې » رول لوبوي ، یانې لوېدیځ او امریکې سره د القاعدې او ترهګرو پر وړاندې د جګړې سرښوروي او القاعدې او ترهګرو ته يي خپله خاوره د روزنې او پالنې لپاره په خوندي او جنتي ځای اړولې ده .

د سیمي او نړۍ نور هېوادونه هم ، له ښکېلو غاړو سره په یوه یا بله بڼه خواخوږي لري . خو ددې ټولې لوبې په منځ کې پښتانه لکه د فوټبال توپ له هرې خوا شوټ خوري او په دې خونړۍ او پردۍ جګړه کې د سون د لرګو پتوګه کارول کیږي او سوځيږي .

امریکا او لوېدیځ دا خبره کوي چې دوی پښتني سیمې ته د ترهګرو او القاعدې د ځپلو او منځه وړلو لپاره راغلي دي نو ځکه هر وخت چې زړه يي وغواړي ، په تېره بیا امریکا خپل نوي او ازمایلې سرتیري سیمې ته رااستوي . په بره پښتونخوا کې پيلوټ والا او په کوزه پښتونخوا کې بې پيلوټه الوتکې ورځ تر منځ د پښتنو په لسګونو حجرې ، دېرې او د عادي وګړو استوګنځي له خاورو سره خاورې کوي او په کنډوالو يي بدلوي .

د لوېدیځ په اند ، نن ــ سبا په نړۍ کې یوازې د پښتنو سیمه د القاعدې او ترهګرو پټنځئ او اډه ده . دوی لرو بره پښتونخوا د ترهګرو اډه او د القاعدې سره د جګړې ډګر بولي .

خو القاعده او ترهګر هم لوېدیځ ته ورته نظر لري . د دوی په اند د امریکا په مشرۍ يي لوېدیځ په ښه ځای کې ګېر کړئ دئ . همدلته د پښتنو په سیمه کې القاعده غواړي چې د عربو د استازیتوب

تر چتر لاندې لوېدیځ څخه خپل غچ واخلي او د عربو او اسرایلو حساب ورسره د پښتنو په سیمه کې تصفیه کړي .

بلخوا د پنجاب لپاره  د پښتنو سیمه له هرې خوا لنګه غوا ده . پنجاب له لوېدیځ څخه د القاعدې او ترهګرو د له منځ وړلو په پلمه ، په میلیاردو ډالر ترلاسه کوي . خو په همدغو ډالرو ، په پاکستان کې په تېره بیا د پښتنو په سیمه کې  پنجابي ، ازبکي ، تاجیکي ، عربي او نور ترهګر روزي او نور نړیوال ترهګر هم پاکستان ته راغواړي او دهمدې پښتنو په سیمه کې يي ځای پر ځای کوي چې بیا يي په بره پښتونخوا کې د ستراتیژیک ژورغالې ( عمق ) د لاس ته راوړلو په موخه چې پاکستان ورته د هند په مقابل کې لکه هوا اړتیا لري ، وکاروي او هم پرې د افغان د ملي مرکزي حکومت د جوړېدا مخه ونیسي .Ã

همدارنګه پنجاب په کوزه پښتونخوا کې د القاعدې او ترهګرو په مټ ، د پښتونستان د خپلواکۍ لپاره د پښتنو ملي غورځنګ ځپی . دوی په کوزه پښتونخوا کې پر دغه مذهبي بنسټپالو نشنل عوامي پارټۍ او نور ملي ګوندونه بدناموي او کمزوري کوي او د سیکولرانو په نوم  ورباندې د کفر او الحاد  ټاپي لګوي . ملي  او په خپلواکۍ مین سپینږیري او مشران پرې وژني او لنډه داچې د پښتنو سټه او بنیاد پرې راباسي .

بلخوا له هند سره د کشمیر پر سر د پنجاب شخړه د همدغو ترهګرو او بنسټپالو په مټ توده ساتل کیږي .

په دې توګه وینو چې پنجاب ، په دغو دریواړه ډګرونو کې ، یانې د پښتونستان د جوړېدو د مخنېوي ، په افغانستان کې د ستراتیژیک ژورغالې د لاس ته راوړلو او له هند سره د کشمیر په شخړه کې،  له دغه ترهګرو اوبنسټپالو څخه د پنجابۍ اردو د یوې برخې پتوګه کار اخلي .

پنجاب په دې دریواړه ډګرونو کې  د جګړې د پرمخ بیولو لپاره د لوېدیځ  ډالرو ، مرستې ، ملاتړ او د ترهګرو پرله پسې روزنې پالنې او شتون ته اړتیا لري . ترهګر او بنسټپال د پنجاب د بې تاریخه دولت د ساتنې او شتون لپاره داسې مثال لري لکه سیروم یا وینه چې د یو ناروغ لپاره اړینه وي .

خو د پښتنو په سیمه په روان ناورین کې نور هېوادونه هم ښکېل دي . روسیه او انډيوالان يي ، ایران ، چین او نور هم غواړي چې د پښتنو د وینو په بیه ، امریکا او لوېدیځ دلته داسې ماتې وخوري چې دا هېوادونه د دوی د راتلونکو پلانونو له شرڅخه د تل لپاره وژغورل شي .

خو پوښتنه دا ده چې دې جګړه کې پښتني طالبان ولې ورګډ دي او دوی د کومې موخې لپاره جنګیږي؟

پښتني طالبان په حقیقت کې په روانه جګړه کې د لوېدیځ ، القاعدې او ترهګرو او د پنجاب له خوا برمته شوي دي.  یاد شوي دریواړه لوري ،  پښتنانه طالبان د خپلو خپلو موخو لپاره د یوې وسیلې پتوګه کاروي .

پښتانه په روانه جګړه کې هره ورځ په سلګونو شهیدان ورکوي او په زرګونو ټپيان ! هره ورځ  د خپلو وتلو مشرانو ، سپینږیرو او پوهانو ، ښوونکو او استادانو ، ډاکټرانو او انجینرانو جنازي په هدیرو سپاري .  پښتنو په دې جګړه  کې خپلې ټولې مادي او معنوي شتمنۍ یو په بل پسې له لاسه ورکړې .

که څه هم ډېر ناوخته شوئ خو چې نور ناوخته نه شي ، پښتانه طالبان چې ځانونه په دې جګړه کې  د پښتنو ټيکداران بولي ، باید دې جګړه کې د پښتنو ګټې او موخې په صفا او روښانه ټکو کې بیان کړي او دهغو د ترلاسه کولو لپاره خپله تګلار او کړنلار څرګنده کړي .

که طالبان ، پښتنو ته د نوي شریعت او اسلام لپاره جنګیږي خو پښتنو ته موجوده اسلام چې له پیړیو راهیسې له خپلو پلرونو او نیکونو ورته پاتې دي ، بسیا کوي . په دې اسلام کې څه نیمګړتیا او کمزوري نشته .

د القاعدې او ترهګرو تش په نوم اسلام پښتنو ازمایلئ  او هغه ته د پښتنو اړتیا نشته . طالبان باید د القاعدې او ترهګرو پر وړاندې خپل دریځ په روښانه او څرګنده توګه بیان کړي او له القاعدې ځان راجلا کړي . که افغان دولت او کوزې پښتونخوا مشرانو سره  ستونځي لري هغه باید د پښتني دودونو په اډانه کې حل کړي . په دې برخه کې د القاعدې او نورو ترهګرو ملاتړ ته اړتیا نه لیدل کیږي .

د برې پښتونخوا طالبان د خپلو نورو افغاني وروڼو سره په ګډه پرکابل د افغانانو حکومت پياوړي کولئ شي او کوز طالبان د کوزې پښتونخوا د نورو ملي کړیو سره په ګډه د پښتونستان د خپلواکۍ لپاره جنګېدلئ شي . که پنجاب نر وي د پښتنو له ملاتړ پرته دې له هند څخه کشمیر وګټي . که القاعده او نور ترهګر د لوېدیځ او امریکې سره څه دښمني لري ، د فلسطین ځمکه خورا وړ ځای دئ هلته دې ولاړ شي د لوېدیځ او د اسرایلو سره دې هلته جهاد وکړي . پښتانه خپلې ملي ګټې خپله ګټلئ شي او د القاعدې ملاتړ ته اړتیا نه لري .

که د کوزې پښتونخوا طالبان  د پاکستان له حکومت سره د اسلام پر سر جنګیږي ، موجوده اسلام د پاکستان د لومړي وزیر ګیلاني په خوله د هغه هېواد لپاره کفایت کوي او د پنجابیانو د بیا مسلمانولو لپاره دې پښتانه نه وژني . او یا که کشمیر د پاکستان لپاره ګټي بیا هم بېځایه دې خپل قوم نه وژني . که طالبان تکړه وي له پاکستان څخه د ې د پښتونستان د خپلواکۍ لپاره خپله پښتو او توره وکاروي او په لر او بر ه پښتونخوا کې دې د پښتنو د یوه غښتلي او پیاوړي دولت د جوړېدو لپاره په مبارزه کې له نورو پښتنو سره ځان شریک کړي .

پښتانه طالبان ولې د پنجاب د موخو ، د القاعدې د ګټو او د نورو لپاره  خپل ځانونه او سرونه ښندي ، دوی باید یوازې د پښتنو د ګټو او موخو لپاره وجنګیږي . زموږ د ټولو موخه ، باید پياوړئ افغانستان او لویه پښتنونخوا وي .

موږ باید پخپلو ملي ګټو راغونډ شو او د همدغو ګټو لپاره که اړتیا وي سرونه ورکړو ، نه د پردیو لپاره !

   نن ټول ملتونه او قومونه ، د خپلو ملي ګټو او د ځان لپاره جنګیږي ، پښتانه او د هغو جنګیالي لکه پښتني طالبان ولې له دې څخه مستثنا وي .  نور باید د پردیو لپاره سرښندل بس کړو او یوازې او بیا هم یوازې د خپل ځان یانې پښتون قام د ګټو لپاره وجنګیږو !

مرادزئ

 

افغانستان باید له پاکستان څخه د جګړې تاوان وغواړي / لیکوال مرادزئ.

           افغانستان باید له پاکستان څخه د جګړې تاوان وغواړي

 

د مۍ  په ۱۲ مه ، د پاکستان دولتمشر ښاغلي اصف زرداري ، د امریکا د ان . بې . سي  جالپاڼې سره په یوه مرکه کې په ډانګ پېيلې اعتراف کوي چې ، دا د پاکستان ای ــ اس ــ ای او د امریکې سي ــ ای ــ ائ وه چې په افغانستان او سیمه کې يي د خپلې واکمنۍ د بسیا او غځولو په موخه طالبان راوزیږول .

د پاکستان دولتمشر نورهم زیاتوي او وايي چې  « جنرال مشرف دا نظریه درلوده چې د کور خاوند ( افغانستان ) ته وایه چې کور ساته او غله ( طالبانو ) ته وایه چې غلا کوه » . په طبیعي توګه مشرف په داسې خبرې سره د ای ــ اس ــ ای جاسوسي سازمان ته اشاره کوي او یوازې ددې سازمان له لارې د مشرف داسې غوښتنه کېدونکې وه !

که زرداري د ځايي اختلافونو له کبله هم  د مشرف په پته دا خبره کوي ، افغانستان ته توپير نه لري . د پاکستان هر دولتمشر که  پوځي و او یا ټولټاکنو له لارې په پنجاب کې د واک پر ګدۍ ناست و ، په افغانستان کې يي لاسوهنه او تیرئ کړئ او اوس هم دا تیرئ ادامه لري .

د زرداري میرمن بېنظیر بوټو یو وخت رسنیوته ویلي و چې د طالبانو د رامنځ ته کېدو چلوټه لومړئ انګریزانو پکار اچولې وه ، امریکايي شرکت یونیکال او عربانو يي پیسې ورکړي دي او پاکستان هغه په عمل کې پلې کړې ده .

نورې زیرمې هم ډیرې دي چې د یاد شویو خبرو پخلئ کوي .

ملاتورجان د طالبانو د رامنځ ته کولو د پروسې په اړه په خپله یوه لیکنه کې لیکي :

« امریکا د طالبانو یو شمېر کسان د تنګ تانګ پنوم انستیتوت ته چې د امریکا په کلفورنیا کې پروت دئ د روزنې لپاره بوتلل او په خاصه توګه يي وروزل خو زیاته روزنه یی د هغو امریکایی کوماندویانو له خوا وشوه چې په راتګ سره يي د پاکستان په مطبوعاتو کې زیات عکس العمل پيدا کړ، دا کوماندویان په چراټ کې اوسېدل او د طالبانو په روزنه بوخت وو . دا مهال په کابل کې د نجیب حکومت و .»

په افغانستان کې د پاکستان لاسوهنه او تیرئ  اوږد تاریخ لري . که دا لاسوهنه او تیرئ چې افغاني سرچینو او نړیوالو رسنیو وخت په وخت رسواکړئ  پخپل ځای پریږدو ، کله ناکله  د پاکستان لیکوالو او رسنیو هم چې د پاکستان د دولت د پټولو د هڅو له موړګو اوښتې ، په ډاګه کړئ دئ .

پاکستانئ خبریال احمد رشید پخپل طالبان نومي کتاب کې یو ځای لیکي «  د پاکستان دولت  لا د  مخه  په نړۍ کې خپلو ټولو سفارتونو ته  لاښوونه کړې وه ، هرڅوک چې غواړي  پاکستان ته سفر وکړي  او  د مجاهدینو په کتارونو کې وجنګیږي  ، بېله پوښتنې ګروېګنې دې  ویزه ورکړي.

« د ۱۹۸۲ ــ ۱۹۹۲ کالو تر منځ د منځني ختیځ د اسلامي هېوادو ، د افریقا د شمال او ختیځ ، مرکزي اسیا او لیرې ختیځ له ۴۳ هېوادو څخه ۳۵۰۰۰۰ تنو افراطي مسلمانانو د افغاني مجاهدینو سره یوځای په افغانستان کې د سختې جګړې ازموینه ورکړه . او نور په زرګونو افراطي مسلمانان له بېلو بېلو هېوادونو څخه د پاکستان په نویو پوځي ښوونغالو او روزنغالو کې د افغانستان سره د کرښې په اوږدو کې د ضیا الحق د پوځي حکومت په ملاتړ تر روزنې لاندې ونېول شول . »

بلخوا نصراله بابر د پاکستان د کورنیو چارو پخوانئ وزیر او د مجاهدینو او طالبانو د ډلو روزونکئ او سمبالونکئ ، د وطن نومې مجلې سره په یوه مرکه کې داسې وایی :

« دا ټیک ده چې په ۱۹۷۳ کال کې انجنر حبیب الرحمان او بیا حکمتیار ، احمدشا مسعود او روسته رباني او نور دلته راغلل ، هغوی ته موږ تریننګ شروع کړ......نو د نهضت لومړنیو مجاهدینو ته له اکتوبر ۱۹۷۳ نه تر ۱۹۷۷ پورې ما دوی ته تریننګ ورکولو ، په هغه وخت کې د دوی قیادت دلته و، دوی به د کابل له کالج او یونیورسټي څخه هلکان راوستل او مونږ به تریننګ ورکولو او بیا به مو خپلو خپلو ولایتونو ته لیږل ، ترڅو دوی هلته نورو ته درس ورکړي. مونږ دلته دوی هریوه ته بېل بېل کارونه سپارل ، رباني به شبنامې او داسې نور شیان لیکل او حکمتیار د ارتباط کارونه کول .

لیکن د داود په وخت کي مونږ داسې وکړل چې غوښتل مو داود ته یو درس ورکړو . مونږ احمدشا مسعود پنجشېر ته ولېږو . مونږ په پنجشېر کې په مسعود باندې عملیات وکړل ( په ۱۹۷۵ کې ) ترڅو معلومه کړو چې دا کسان څومره تریننګ شوي دي . هغه عملیات داود ته پوره تاوان اړولئ و .

.........بیا په ۱۹۷۸ کال کې دوی ما ته راغلل او ویل یی چې پيسې هم نشته او بل شئ هم نشته ، مونږ په ډېر بد حال یو .......نو ما دا وکړل چې اول مې شاه ایران ته پيغام ولیږو چې مونږ دا خلک تریننګ کړی وو ، ته له دوی سره مرسته وکړه .......بیا ما دوی امریکا ته بوتلل »

همدارنګه د ضیاالحق او د ای اس ای د پخواني مشر اختر عبدالرحمن د وخت شعار « کابل باید تل په اور کې وسوځیږي » د هر افغان او دسیمې د هر باخبر اوسېدونکي تر غوږ رسېدلې دئ .

د پاکستان لپاره دا توپیر نه لري چې په افغانستان کې څوک په حکومت کې دي . دوی د پاچا ظاهرشا ،  ارواښاد داودخان ، د غوايي میاشتې له پوځي پاڅون څخه د راولاړشویو حکومتونو ، یا د دوی د خپلو تریننګ شویو مجاهدینو د حکومت پر مهال او یا په راوروسته کې د کرزي د حکومت په وخت ، په یوه شان د افغانستان په چارو کې لاسوهنه او تیرئ کوي .

په پنجاب کې که څه هم حکومتونه بدلیږي رابدلیږي ، خو د افغانستان پر وړاندې د پنجاب له دوښمنۍ ډکه پالېسي نه بدلیږي او ورځ تر بلې نوي لوري او ابعاد نیسي !

د ژینیو په تړون کې شوروي ژمنه کړې وه چې د ۱۹۸۸ کا د فبرورۍ تر ۱۵ مې نیټې پورې به خپلې لښکرې له افغانستان څخه باسي ، لکه څنګه چې هغه مهال د افغان حکومت په مټ همغسې وشول او د وخت حکومت چې مشر يي ارواښاد ډاکټر نجیب الله و ، دا ورځ يي د ملي ژغورون یا د نجات د ورځې په نوم یاده کړه ، خو بلخوا پاکستان هم ژمن و چې افغانستان ته د وسلو او وسلوالو مجاهدینو رالیږل بند کړي . مګر پاکستان ، افغانسان ته نه یوازې وسله او وسلوال ګروپونه بند نه کړل بلکې د همدې کال په مارچ کې  يي د خپلو پوځونو په نیغ ملاتړ پر جالال اباد وسلوال برید وکړ ، چې شرموونکې ماتې سره مخ شول ، خو له دغې رسوايي او ماتې سره سره پاکستان بیا هم د افغانستان پر وړاندې د چلوټو له بندولو څخه لاس وانه خیست .

روسته د افغانستان لپاره د ملګرو ملتو د سولې د لارې په شنډولو کې هم پاکستان د روسيي سره په چلوټه کې شریک شو . یوخوا پاکستان د ملګرو ملتو د پروګرام پر وړاندې ، په کابل کې  بېطرف حکومت ته په عمل کې د واک سپارلو د بهیر په مخالفت کې ودرید او په پېښورکې يي د ژینیو د تړون پر خلاف د مجاهدینو حکومت جوړ کړ او بلخوا روسیي شمالټلواله پر کابل رامارش کړه ، چې ددغو دواړو هېوادو د توطیي په پایله کې د افغانستان ناورین تر ننه پورې ادامه لري .

د افغانانو په ټولوژنه او د افغانستان په ورانۍ کې پاکستان لویلاس درلود او اوس يي هم لري . دا چې د پاکستان واکمنان د افغانستان په ناورین کې د خپل ښکېلتون نارې خپله وهي ، باید د هغې تاوان ورکړي .

پاکستان او روسیه دواړه باید افغانانو ته د جګړې تاوان ورکړي .

اوس دا د افغان دولت پورې اړه لري چې د جګړې د تاوان خبره راپورته کړي . د افغانستان ملي شورا چې د تاسیس له وخته يي  د خپلو شخصي ګټو پرته بل څه نه دي کړي ، باید له پاکستان څخه چې واکمنان يي د افغانستان په کورنیو چارو کې د لاسوهنې او تیرې په اړه خپله اعتراف کوي ، د جګړې تاوان وغواړي .

زه دا منم چې د کرزي د چورواکانو په اوسني دولت کې چې  له نیمايي زیات غړي يي د پاکستان او نورو هېوادو له جاسوسي کړیو سره بېلا بېلې نږدې اړیکې لري ، دغسې یوه ملي غوښتنه کېدونکې نه ده ، خو که نور څه نه وي افغانان باید تل دغه غوښتنه د خپل حق پتوګه ځانته خوندي او ژوندۍ وساتي .

مرادزئ

             

 

 

 

 

 

په سوات کې د یوې پښتنې پېغلې وهل د ټولو پښتنو سپکاوئ دئ !

په سوات کې د یوې پښتنې پېغلې وهل د ټولو پښتنو سپکاوئ دئ !

 

په دې ورځو کې بېلا بېلو رسنیو  او د هغو په ډله کې د کابل  اریانا تلویزیون وښوده چې یوه پښتنه پېغله ، د  سوات په ښکلې او زړه راښکونکې دره  کې د پاکستاني طالبانو له خوا په عام محضر کې  پړمخې اچول کیږي ، بې ستره کیږي او وهل کیږي !

     ویل کیږي چې دا پښتنه پېغله د ۱۲ ــ ۱۶ کالو ترمنځ عمر لري او په دې ګنا چې ولې د خپل خسر سره له کوره بهر وځي ، او په دې تور چې محرم کس نه لري  په عام محضر کې څملول کیږي ، بې ستره کیږي او وهل کیږي !

د وهلو په وخت کې چې په ویدیوګانو او سایتونو کې ښودل کیږي او ټول خلک يي ویني پېغله وايي ، چې ما خوشې کړۍ ، خو وهونکې چې طالبان ښکاري ، په خپل خرځېل ټينګار کوي او بیا هم د پېغلې وهلو ته دوام ورکوي !

پوښنته دا ده ، طالبان چې کېدئ شي ځان ته لومړئ د پښتنو په ځای سوچه مسلمانان ووايي ، ددې پښتنې پېغلې په وهلو سره  يي د اسلام لپاره څونه خدمت کړئ دئ ؟

ایا دوی په دې کار سره اسلام ته خدمت وکړ او که په سرچپه توګه دوی د افغانانو او نړیوالو په منځ کې اسلام بدنام کړ ؟

ایا دوی په دې کارسره څونه پښتو او پښتنوالې ته خدمت وکړ ؟ دوی پښتونواله او پښتانه نړیوالو ته سپک کړل که درانه ؟

ایا په داسې وحشي توګه ، دوی د یوې پښتنې پېغلې په سپکولو سره ټول پښتانه سپک نه کړل ؟

په ۲۱ مه پېړۍ کې ، پر عام محضر د یوې معصومې او سپېڅلې پښتنې پېغلې څملول ، بې ستره کول او په ۱۴ سوه کاله مخکې مېتود سره د هغې وهل او ځورول ، ایا د ټولو پښتنو لپاره د پېغور او شرم خبره نه ده ؟

دغه کسان چې د طالبانو په نوم ، د اسلام په نوم ، د پښتنو پېغلې بې ستره کوي ، هغوی سپکوی ، د پښتنو هېواد ورانوي او د پښتنو د کار خلک وژني ، ایا ریښتیا دوی د پښتنو په خدمت کې دي ؟

زه طالبانو ته وایم ، تاسو چې پښتنې پېغلې بې ستره کوۍ ، خپلې خویندې او میندې په عام محضر کې وهۍ او شرموۍ ، ایا تاسو پښتنو ته په دې توګه خدمت کوۍ او که پښتانه بدناموۍ ؟

تاسو چې د رحمان بابا غوندې د پښتنو د یوه ستر خدمتګار او صوفي شاعر د زیارت په ورانولو اسره نه کوۍ ، ایا بیا هم پښتنو ته د خدمت لاپې وهۍ !

به حقیقت کې د پاکستان ای ــ اس ــ ای د طالبانو په بڼه  دپښتنو د سپکاوي او ورکاوۍ لپاره مټې رابډوهلې دي !

زه د پاکستان ، د پنجاب له دولته پوښتنه کوم ، که تاسو د پښتنو پېغلو، مېندو او خویندو د انساني او مدني حقوقو څخه ننګه نه شۍ کولئ ، او د طالبانو په نوم د ځنګل ځناور مو د پښتنو لوڼو ، خویندو او میندو ، د سپکاوۍ ، بدنامۍ او شرمولو لپاره د پښتنو پر سیمه راخوشې کړي وي ، په یاد ولرۍ چې دا طالبان نه بلکې دا د پاکستان ای ــ اس ــ ای ده چې د طالبانو په بڼه د پښتنو د سپکولو او شرمولو پسې يي راخیستې ده .

د سوات د پښتنې پېغلې ، وهل ، بې ستره کول او شرمول د ټولو پښتنو بې شرمي او سپکاوئ دئ !

زه پښتنو ته وایم ، طالبان ، طالبان نشته دا د پاکستان د ای ــ اس ــ ای د جاسوسي سازمان او نورو لویدیځوالوجاسوسي کړیو یوه ډله ده چې د شمالي ټلوالې پشان د پښتنو د تاریخ د وراکاوي  او له منځه وړلو لپاره په دنده ګمارل شوي دي   .

که پښتانه بیا هم د خپلو پېغلو په ننګه نه دریږي ، د خپلو وتلو شاعرانو د زیارتونو او لرغونو میراثونو د ملاتړ په ننګه نه دریږي او د خپل تاریخ په ننګه دریږي ، بیا به وخت له وخت تېر وي او پښيمانې به دوه توته ارزښت نه لري !

مرادزئ   

وهابیان ښکاره وايي چې د رحمان بابا مزار دوی الوځولئ ! / ډاکټر مرادزئ.

وهابیان ښکاره وايي چې د رحمان بابا مزار دوی الوځولئ !

 

د ۱۳۸۷  کال د کب په ۱۵ مه د پښتو ژبې د ستر شاعر رحمان بابا پر مزار برید ، د بامیانو پر بتانو له بریده روسته د افغانانو او پښتنو پر کلتور تر ټولو غټ ګوزار دئ .

دوښمن په دې ګوزار سره ټوله لره او بره پښتوخوا ولړزوله او د هر پښتون غوږ ته يي دا ورسوله چې که اوس هم نه پوهیږي او نه ویښیږي ، دوښمن ورته په داسې پټغالي کې ناست دئ چې د پښتون د ژوند او شتون ټولې لارې پرې تېریږي او دا هر وخت پرې تړلئ شي .

 پښتنو سیمه کې د ښوونځیو ، روزنتونونو ، پلونو سړکونو او همدارنګه د ماڼيو او ودانیو له هراړخیزې ویجاړۍ ، ورانۍ او یا په پښتنو کې په نوم سره د ملي کادر ، ښوونکي ، ډاکټر ، انجینر ، سپين ږیري او مشر له وژلو روسته ، د اتلانو ، غازیانو او بابا ګانو د زیارتونو په نښه کول او په بمونو الوځول او د هغوی په هډوکو دلالي او سوداګري ، د پښتنو د یومخیزې او ټولیزې بربادي او نابودۍ د ستر پلان یوه برخه ده !

د افغانستان او پښتونخوا پر سیمه ګډه دې شنې غدۍ او ناورین کې ، نور دوښمنان که څه هم په چوپه خوله لګیا دي ، خو وهابیان بیا ښکاره له پښتنو سره د دوښمنۍ ټټروهي .

 مولانا سمیع الحق د پېښور د اټک په سیمه کې د یوې راډېکالې مذهبي مدرسې مشر دئ چې د عربي وهابیانو په مټ چلیږي ، هغه په بمونو د رحمان بابا د زیارت د الوځولو په اړه ، ویلیم دلریمیل ته ویلې « موږ په زیارتونو کې عبادت نه غواړو ، موږ د مړیو عبادت که دوی اولیا هم وي نه کوو ، زه وګړیو ته بلنه ورکوم چې د قران لارې ته دې راشي او د مړیو له عبادت څخه دې لاس واخلي . رحمان بابا مړ دئ ، تاسو جومات ته ولاړشۍ نه قبرونو ته »

په داسې حال کې چې خپله مولانا هم په دې پوهیږي چې د رحمان بابا مزار او یا زموږ د نورو میړنیو ، اتلانو ، غازیانو او باباګانو زیارتونو ته خلک د عبادت لپاره نه ، بلکې د دعا لپاره ځي .

موږ ژونديان او د خپلو پلرونو او نیکونو اولاد ، د دوی هدېرو ، قبرونو او زیارتونو ته ددې لپاره ځو چې هغوی ته دعا وکړو ، د هغوی د ښو کارونو یادونه وکړو او راتلونکي نسلونه او بچیان له هغوی څخه د راپاتې هېوادپالنې ، انسان پالنې او خدمتونو په روحیه وروزو .

څوک چې د خپلو پلرونو او نیکونو په لار نه ځي او دهغوی یاد نه ساتي ، په حقیقت کې له خپل تاریخ سره اړیکې شلوي . هغوی چې د پښتنو اولاد خپلو نیکونو ، میړنیو او غازیانو ته له درناوۍ او دعا څخه منع کوي ، پخپل تاریخ پورې ملنډې وهي . دوی غواړي چې د پښتنو اړیکې له خپل تاریخ څخه پري کړي .

دلته په ډاګه څرګندیږي چې دوښمن غواړي زموږ څخه تاریخ واخلي . زموږ کلتور ، ویاړنې او ملي بریاوې له منځه یوسي او تر پردې کلتور لاندې پښتانه ښکېل وساتي .  په داسې حال کې چې پښتنو له عربو څخه يوازې د اسلام سپېڅلې دين راخېستئ او پښتانه ځان ته خپله ژبه ، کلتور، تاريخ ، هېواد او ملي هویت لري.

نن سبا د رحمان بابا پر مزار له غلچکي بریده روسته ، په رسنیو او په تېره بیا په سایټونو کې یوخوا د افغاني کلتور او ویاړنو څخه د ملاتړ د پلویانو او بلخوا د عربي وهابیزم د مکتب د پلویانو تر منځ یوه توده جګړه او لویه شخړه روانه ده .

عربي وهابیان په ډېرې سپین سترګۍ سره د پښتنو په منځ کې د خپل وهابیت د خپرولو لپاره له هرې  وسیلې څخه کار اخلي او د افغانی کلتور د ټولو برخو د له منځه وړلو پسې يي مټې رابډوهلي دي.

د مسافر په نوم لیکونکئ چې ښای اصلي نوم يي دا نه وي او یوازې په دې نوم سره په رسنیو کې د وهابیزم د خپرولو لپاره هڅّه او لیکنې کوي دلته زه د بېلګې پتوګه رااخلم :

نوموړئ ټول افغان سایټ ته د لېږلې لیکنې په یوه برخه کې وايي :

«  که عبدالرحمان بابا راژوندی شی نو د هغه په قبر چه کوم بلډنګونه جوړدی پخپله به یی ونړوی »

زما په اند له دې څخه زیات  او ښکاره اعتراف څنګه کېدئ شي  . دا خپله يو څرګند اعتراف دئ چې د رحمان بابا مزار د مسافر یارانو په بمونو الوځولئ دئ .

بلخوا د مدیرشا په نوم لیکونکئ  په  افغان سایټ کې د خپلې مقالې (  د رحمان بابا مزار کې چاودنې پۀ پښتون تاريخ او کلتور بريد دى ) لیکي :

« هلته چې ما د مزار د منجور او دجومات د  امام څخه وپوښتل او د نور ځائي خلقو سره مې خبرې وشوې نو هغوي نه معلومه شوه چې څلور پنځۀ مياشتې وړاندې مزار ته څۀ کسان راغلي وو او مونږ لۀ ئې دړکه راکړې وه چې مزار کې دې د تعويزونو جوړولو او د  ښځو د راتګ سلسله بنده کړى شي. دوي ادعا کوي چې يوه مياشت وړاندې بيا پنځۀ کسان راغلل  او دسختو پايلو دړکې ئې راکړې خو مونږ ورته ووئيل چې دلته هيڅوک هيڅ رقم تعويزونه نۀ جوړوي. البته زنانه د اسلامي او پښتني رواياتو سره سم کله کله راځي. »

خو وهابیان بیا د پښتنې روایاتو او دودونو څه پروا نه لري او هغه څه کوي چې  دوی په عربي  وهابي مکتب کې زده کړي دي .

اوس دا خبره چې د رحمان بابا زیارت وهابیانو په بمونو الوځولئ د لمر پشان یو روښانه حقیقت دئ .

زه دلته د ولي خان یوه خبره چې د لوی هند د تجزيي او د پاکستان د جوړېدو په اړه يي  د جناح او انګریز د پټې چلوټې او توطیي په باره کې کړې وه ، رایادوم . « د پېرنګې له طرفه د هغه د مختلفو پالیسیو په سلسله کې ما هم د پېرنګیانو د ذمه وارو خلکو د کتابونو او یاداشتونو څخه مدد اخیستئ و او هغه د پښتنو خبره چې د عقل په زور او د خپل سیاسي تربیت په رڼا کې مو ثابته کړې وه چې غونډ دئ ، ژیړ دئ او تریو دئ چې عاقلان پخپله پوه شي چې نارنج دئ »

د ولي خان د پورته خبرې څخه مطلب دادئ چې دوی وايي موږ د عقل په زور ثابتوله چې جناح او انګریز پاکستان د يوې توطيي او دسیسې په وسیله په سیمه کې د دایمی نارامۍ د یوه مرکز پتوګه جوړ کړ ، خو خبره زموږ دلایلو او ثبوتونو ته پاتې نه شوه بلکې د انګریز خپلې رسنۍ او کتابونه ښکاره لیکي چې هو دا کار موږ خپله کړئ دئ او څوک چې په خپل جرم خپله اعتراف کوي د مدعي دلایلو او ثبوت ته کومه اړتیا نه لېدل کیږي .

دلته هم وهابیان وايي چې هو د رحمان بابا زیارت دوی په بمونو الوځولئ او په جرم خپله اعتراف کوي او د بل چا کوم دلیل ته اړتیا نه پېښېږي ! ؟ 

 خو پوښتنه دا ده چې نورې کړۍ به له وهابیانو سره په دغه کلتوري یرغل او ناورین کې نه وي شریکي ؟

 ایا وهابیانو به د پښتنو پر کلتور دغسې لوی برید په یوازې ځان کړئ وي ؟

زما په اند وهابیان په یوازې ځان د پښتنو پر وړاندې دا جګړه مخې ته نه بیايي ، دلته باید د پاکستان په دولت کې پوځي کړۍ او د ای ــ اس ــ ای خونړئ جاسوسي سازمان د دوی په هراړخیز خدمت کې وي .

وهابیان ځکه داسې بریدونه کولئ شي او په څرګنده ټکو کې ددې برید په اړه ځانته د جواز حق ورکوي چې په پاکستان کې د فعالیت ازاد چاپېریال لري او دپاکستان د دولت پر لوړو څوکیو کې غښتلئ ملاتړ لري .

په دې توګه وینو چې وهابیزم د پنجابي شوینیزم سره د پښتنو په سیمه کې شریکې ګټې پيدا کوي او یو د بل شتون بشپړوي .

بلخوا د ایران کلتوري فاشیزم هم باید له پامه ونه غورځوو. که لره پښتونخوا د عربي وهابیزم او پنجابي شوینیزم سره لاس وګریوان ده ، بره پښتونخوا هم د دغه وهابیزم او شوینیزم سربېره د ایران د کلتوري او ژبني یرغل سره مخ ده . ایران په سیمه کې خپلو فاشیستي موخو ته د رسېدلو لپاره هم له خپلو ځانګړوشیعه مذهبي اندیښنو او هم له ژبني توپيره ګټه پورته کوي .

افغانان باید په دریواړه سنګرونو کې خپلو ملي ګټو او ویاړنو ته جدي پاملرنه ولري .

 همدارنګه ، افغانستان او پښتونخوا د اوږده مهال راهېسې ، د لویدیځ او روسيي تر منځ د سیالۍ سیمه وه او نن هم دا سیمه د یوې بلې زیانمنې لويي لوبې په ډګر اوښتې ده . دا چې د انګریز د بهرنیو چارو وزیر پارلمان ته په خپلو خبرو کې وايي چې د انګلستان ګټې د هلمند په غرونو کې پرتې دي او یا لکه څنګه چې ددې هېواد پخواني لومړي وزیر توني بلیر ویلي و ، دا چې په ۲۱ مه پېړۍ کې د لویدیځ او انګریز ګټې د افغانستان د هلمند په دښتو کې تر ګوتو کېدلئ شي . او یا لکه روسیه چې د افغانستان د مرکزي دولت د پیاوړتیا پر ځای د هېواد په شمال کې د ځانګړو سمتي او قومي ډلو ټپلو څخه ملاتړ کوي ، ټول دا څرګندوي چې زموږ سیمه د نړۍ د بېلا بېلو هېوادونو د متضادو ګټو د ټکر ځای دئ !

خو اوس د نړۍ د سترو ځواکونو د سیالۍ او لوبې له ډګره سربېره افغاني سیمه ، لکه څنګه چې دمخه وویل شول د عربي وهابیزم ، پنجابي شوینیزم او ایراني فاشیزم سره په سخته مبارزه او جګړه کې ښکېل ده !

اخځونه :

    ټول افغان سایټ

جرمن انلاین سایټ

د ارواښاد ولي خان له کتاب څخه : ریښتیا ریښتیا دي

ډاکټر مرادزئ

  

       

         

    

 

د رحمان بابا پر مزار ګوزار پر ټولو پښتنو ګوزار دئ / ډاکټر سرلوڅ مرادزئ.

 

د رحمان بابا پر مزار ګوزار پر ټولو پښتنو ګوزار دئ.

ډاکټر سرلوڅ مرادزئ

په ټول افغان سایټ کې د ښاغلي عبدالهادي حیران دې خبر « پنجشنبې په ورځ سهار وختي نژدې پنځه بجې پېښور سره نژدې دهزارخانۍ په سيمه کې د رحمان بابا په مزار کې دننه يوه چاودنه وشوه چې له امله يې د پښتو د صوفي او د ټولو پښتنو د محبوب شاعر رحمان بابا قبر ويجاړ شو. » نه یوازې زه پخپلو ټولو حواسو ولړزولم بلکې پوخ باور لرم چې په دې خبر به د هر پښتون د زړه ولې او ریښې همداسې لړزېدلي وي !
رحمان بابا د هر پښتون د زړه د کور شاعر دئ . په پښتنو کې به هیڅ داسې کور نه وي چې د رحمان بابا د شعرونو دیوان دې په کې نه وي . د رحمان بابا شعرونه پښتانه لکه متلونه پخپل ورځني ژوند کې کاروي .
د رحمان بابا د شعر د هسکتوب په اړه مونټ ستورات الفنستون انګریزي لیکوال او تاریخپوه د کابل د سلطنت په بیان نومي کتاب کې لیکي : « رحمان د پښتو خورا نامتو او وتلئ شاعر دئ چې شعرونه يي د قصیدو په چوکاټ کې لکه د فارسې د قصیدو غوندې ویل شوي دي . په هغو قصیدو کې چې ما ته بیان شوي دي ، ما په کې څه کمي نه دئ لېدلې او کوم شهرت چې د هغه په دې برخه کې نصیب شوئ ، نه شي ویل کېدلئ چې دئ يي مستحق نه دئ . خو د فارسي ډېرې قصیدې داسې دي چې یوه بل ته نه ده ورته ، په دې کې حتي د حافظ ښکلي شعورونه او تعبېرونه داسې په یوه ټولګه کې سره ورک شوي چې له دویمې درجې هم ټيټ ارزښت لري »
د پښتنو یو ستر شاعر پير محمد کاکړ بیا د رحمان بابا په اړه پخپل یو شعر کې داسې وايي :
« جوړ په شعر کې رحمان غیب السان دئ **** نشته ده غوندې هرګز د انسان شعر »
خو د رحمان بابا همدغه د پښتنو په کور دننه او نړیوال شهرت دئ چې دو ښمن د هغه مزار په نښه کوی .
دا ګوزار د پښتنو پر تاریخ ، د پښتنو پر هویت او د پښتنو په شتون ګوزار دئ !
په دې ګوزار سره دوښمن د پښتنو ژبه ، کلتور ، ادب او روایات ټول په نښه کړي دی !
په دې ګوزار سره دوښمن غواړی دا وښۍ چې په هیڅ شان سره په دې سیمه کې د پښتنو پریښودونکئ نه دئ ! دا ګوزار پښتنو سره د دوښمن د زړه د تل دوښمني ښکاره کوي .
دا چې هره ورځ د ډيورند د تپلې کرښې دواړه غاړو ته په سلګونو پښتانه وژل کیږي . د پښتنو قومي مشران ، سپین ږیري ، ډاکټران ، ښوونکي ، استادان ، انجینران بې پته کیږې ، تښتول کیږي ، وهل کیږي او وژل کیږي . ښوونځي ، پلونه ، سړکونه او د ولسې ښېګڼې نورې ودانۍ مو ویجاړیږي او په بمونو الوځول کیږي . د هېواد د لوڼو پر مخونو مو تیزابونه پاشل کیږي او بې پته کیږي . د پښتنو د سپکاوي او د تاریخ د لوټاوي ډول ډول توطیي او دسیسي پکار اچول کیږي . د ټولو پښتنو یوه ټولوژنه روانه ده ، خو له دې ټولو سره سره د دوښمن زړه لا پر پښتنو یخ نه دئ او اوس يي د نیکونو او باباګانو د مزارونو پر ورانولو او ویجاړولو پسې مټې رابډوهلي دي !
د دوښمن ددغه غلچکي برید څخه داسې ښکاري چې ، د رحمان بابا پر مزار ګوزار به ، زموږ په زیارتونو او د میړنیو پر هدیرو روستئ یرغل نه وي ، کېدلئ شي له دې روسته دوی زموږ د نورو باباګانو ، اتلانو ، غازیانو او شهیدانو مزارونه په نښه کړي .
د رحمان بابا له مزار روسته زه ، د افغانانو د سترټولواک احمدشابابا، میرویس نیکه ، خوشحال بابا ، د افغانستان د خپلواکۍ ګټندوی غازي امان الله خان ، فخر افغان پاچاخان او ډېرو نورو میړنیو پر مزارونو د ورته بریدونو او یرغلونو څخه اندیښمن یم .
ځکه دا برید ښۍ چې دوښمن موږ پښتنو ته ښه کلک او ټينګ سنګر نېولئ دئ .
که پښتانه اوس هم خپل دوښمن نه پېژني او له دې روسته هم د هرې پېښې پر وړاندې بې توپيره پاتې کیږي ، نو ډېر ژر به د یوه ملت او هېواد به يي د افغانستان او لروبر پښتون په نوم د نړۍ پر مخ ورک شي !
د رحمان بابا پر مزار د دوښمن له برید روسته ، زه لومړئ پر ځان او بیا پر ټولو پښتنو د ارامتیا شپې او ورځې حرامې بولم . ټول باید بېله توپېره ، بېله دې چې څوک څوک وو او دئ ، د پښتون په نوم سره راټول شو .
ووینۍ دوښمن ټول پښتانه بېله دې چې څوک څوک دئ او څه کوي په نښه کړي دي .
دوښمن د پښتنو تاریخ ، ژبه ، کلتور ، هدیره ، باباګان اونیکونه ټول په نښه کړي دي .
دوښمن هوډ نېولئ چې موږ پښتنو څخه هم ماضي اخلي ، هم وسمهال را څخه اخلي او اینده مو هم د یوه ملت او هېواد په بڼه نه پریږدي !
په پای کې ددې څو خبرو عرض کوم :
ـــ افغان دولت او د کوزې پښتونخوا ایالتي حکومت دې په صفا ټکو کې د رحمان بابا پر مزار دا غلچکئ برید وغندئ !
افغان دولت دې د پاکستان پر دولت د افغانستان د بهرنیو چارو د وزارت او د اطلاعاتو او کلتور د وزارت له لارې زوره واچوي چې د پېښې عاملین څونه چې ژر کېدئ شي پيدا او په وړ سزا ورسوي !
ـــ په لره او بره پښتونخوا کې د ټولو وطنپالو ګوندونو او شخصیتونو څخه تمه کیږي چې دا د تاریخ تباکوونکې پېښه ، د غونډو ، لاریونونو او په رسنیو کې د پراخ تبلیغ له لارې وغندي.
ــ د افغانستان د اطلاعاتو او کلتور وزارت څخه غوښتنه کیږي ، لکه څنګه پخوا چې د رحمان بابا مزار د پښتو ټولنې له خوا جوړ شوئ و ، اوس هم د هغه په بیا رغاوي کې لاس پکار شي .
ــ زه په پای کې تولو پښتنو ته بیا خپله غوښتنه وړاندې کوم او هغه د پاچاخان دا خبره :
یا به یو کیږو ، که نه ورک کیږو !
ډاکټر سرلوڅ مرادزئ
اخځونه :
د کابل د سلطنت بیان له کتاب څخه ۱۲۱ مخ
د مونټ ستوراټ الفنستون لیکنه

په افغانستان کی دپښتو خپرونو څرنګوالی /لیکوال عبدالجمیل الکوزی.

 

په افغانستان کی دپښتو خپرونو څرنګوالی:

لیکوال عبدالجمیل الکوزی.

 

 

که په مقایسوی ډول سره وکتل شی په اوسنی وخت کی دپښتو خپرونو علمی څیړنیز اړخ دوروستوالی په حالت کی لیدل کیږی. ځکه چی ډیری کمی علمی او څیړنیزی منابع دپښتو لیکوالانو او څیړونکو لپاره وجود لری ترڅو ورڅخه استفاده وکړی. ولی دپښتوخپرونو ادبی اړخ په افغانستان او دپاکستان په پيښور صوبه او بلوچستان صوبه کی پرمختګ پیداکړی دی. که دپښتو لیکوالان، علمی څیړونکی،  خپرندویه ټولنی اوشاګردان دی ټکی ته متوجه نشی نو په راتلونکی کی به دپښتو علمی څیړنیزو خپرونو دکمبود سره مخامخ شو چی دپښتو دعلمی څیړنو په وروستوالی به دلالت وکړی.

هندوستان ته سره لدی چی چاپ په شپاړسمه میلادی پیړی کی راغی  [چی داروپا څخه راوړل شوی وو]  خو په پښتونستان کی دپښتو موقوتو خپرونو له پاره تر ډیره وخته پوری زمینه برابره نشوه،  لمړی ځل دپیښور دافغان په جریده کی د 1290 کال په شاوخواکی پښتو برخه پیداشوه او بیا په ځینو نورو جریدو او مجلو لکه افغان مجله، سرحد مجله او نورو کی پښتو برخی راغلی. لمړی پښتو(ډبرینه) چاپخانه دحاجی ترکزی لخوا په 1294هجری شمسی کال دخیبر ایجنسی په شاوخواکی چی د الجهاد پنوم ورځپاڼه یی چاپوله پیل شوه داهغه وخت وو چی دانګریزی ښکیلاک په وړاندی جهاد اعلان شوی وو. څو چی په 1307هجری شمسی کال کی  پاچا خان (دپښتون) پنوم مجله یواځی په پښتوژبه خپره کړه، همدارنګه دالمجاهد پنوم بله ورځپاڼه هم دمجاهدینو دهڅونو لپاره په 1302 کال کی خپریدله. سید راحت زاخیلی نه یواځی یوپښتو ناول او کیسه لیکونکی وو، بلکه لمړنی دپښتو ژورنالست هم وو چی دپښتو لپاره یی نه ستړی کیدونکی خدمتونه کړی او لمړی دوه اونیزه خپرونه یی د (افغان) پنوم پیل کړه. بیاد وخت په تیریدو سره پښتو خپرونی زیاتی شوی. یووخت داسی هم راورسید چی پښتو خپرونی دافغانستان او پښتونستان له چوکاټه دباندی هم ووتلی اود نړی په نورو هیوادو لکه هندوستان، آلمان او ځینی نورو کی پښتو خپرونی رامنځته کیږی.

 

افغانستان ته دامیرشیرعلی خان دواکمنی په دوهمه دوره کی (1247-1258 هجری شمسی) ددولتی مطبعی له راتللو او په هیواد کی دچاپ له دودیدلو سره سم پښتو ژبی هم دمطبوعاتو په لمن کی ځای وموند اود پښتو په باب د کتابونو په خپریدو سربیره دشمس النهار (1252هجری شمسی) په جریده کی هم دپښتو رسمی او عسکری نومونه دخلکو دخبرتیا له پاره خپاره شول. همدا راز په سراج الاخبار کی هم پښتو ته برخه ورکول شوه او دپښتو په باب څیړنی پیل شوی. دغازی امان الله خان په دوره کی هم دټولو خپرونو په لمن کی دپښتو ځای شته اود پشتو لومړنی اکیډمی جوړه شوه. څو ددی ټولو هڅو په رڼا کی د 1311 کال په پیل کی دطلوع افغان جریده  ټوله په پښتو ژبه واوښته،  او دهمدی کال په پای کی دکندهار پښتو انجمن (پښتو) مجله خپره کړه. 

 

که په عمومی ډول سره نظر واچول شی له یوه اړخه پښتو خپرونی مخ په وړاندی تګ کی دی او دبل اړخه یی وروستوالی پیدا کړی. هغه داسی چی دادبی لحاظه پښتو خپرونو وړاندی تګ پیدا کړی دی او دڅیړنیز اړخه یی وروستوالی پیداکړی دی. داځکه چی د 1350 کلونو په شاوخوا او داود خان دجمهوری ریاست ترپای پوری دپښتو خپرونو ادبی او څیړنیز اړخ قوی بریښیده ځکه چی په هغه وخت کی فرهنګی فعالیتونه زیات وو او هرکال به دپښتو خپرونو لپاره سیمینارونه جوړیدل چی دهر سیمینار په پای کی به یولړ کتابونه لیکل کیدل او خپریدل به. ولی اوس لپاره داسی سیمینارونه کم جوړیږی او که جوړ هم شی نو دکتابونو په لیکلو او خپرولو باندی دومره زور نه اچوی. دهغه وخت حاکم دولت داکوښښ کاوه چی پښتو څیړنیزی خپرونی زیاتی کړی داځکه چی یو اساسی هدف یی هم داوو چی ددی خپرونو له لاری پښتونستان پوری اړوند پښتانه ملتونه راخپل کړی، ولی اوس داسی نده. خودادبی اړخه پښتو خپرونو زیات وړاندی تګ کړی دی. چی ښه بیلګه یی دډیرو پښتو ویب ویب پاڼواوزياتو ادبی ټولنو منځته راتګ دی. چی دا وړاندی تګ هم پدی پوری اړه لری چی اوس پښتو خپرونی دعامو خلکو لاسونو ته وغورځیدلی، چی همدا لړی دافغانستان دشوروی یرغل سره سم دمهاجرتونو په دوره کی په خاصه توګه سره هغه مهاجرین چی دپاکستان دپیښور او بلوچستان صوبواوهمدارنګه ځینی اروپایی هیوادونو لکه آلمان ته لاړل شروع شوه. دپخوا په پرتله چا په اسانی سره حق نه درلوده چی پخپل سر شخصی خپرونی وکړی، ولی اوس چی خپرونی دعامو خلکو په لاسونو کی دی دایو مثبت پرمختګ دی ځکه هر کله چی یوه ژبه دعامو خلکو لاسونو ته وغورځی هغه هیڅکله هم نشی له منځه تللی. ولی څیړنیز اړخ دپښتو خپرونو کمزوری شوی دی، داځکه چی هغه کتابونه او منابع چی په څیړنو باندی لیکل شوی وی وو دجنګونو له امله له منځه لاړل او یا هم په ډله ایزو او سیاسی تعصبونو سره وسوزول شول، نو ځکه دپښتو څیړنیزو خپرونو لپاره ډیری زیرمی وجود نلری ترڅو څیړنیزی خپرونی زیات پرمختګ پیدا کړی. ولی ددری ژبو څیړنیز اړخ نظر وپښتو څیړنیز اړخ ته زیات دی، داځکه چی ددری خپرونو لپاره یوه منبع وجود لری چی ښه بیلګه یی دایران خپاره شوی کتابونه دی چی زیات لیکوالان هغو کتابونو ته مراجعه کوی او ورڅخه ګټه اخلی.

د1380 کال څخه را په دیخوا په عمومی ډول سره خپرونی او مطبوعات زیات پرمختګ پیداکړی چی پدی پرمختګ کی دولتی او شخصی ټولی خپرونی راځی چی تقریبا نیمایی پښتو خپرونی دی، چی داخپرونی په زیاتره ډول سره ژورنالستی اړخ لری لکه تصویری، غږیزی او نوری کاغذی رسنی. داټولی رسنی مونږ کولای شوچی په دری ګروپونوباندی تقسیم کړو:

عزتمندو لوستونکو ادارمه لری ته فشار ورکړی چی ټول مطلب ولاوستلای شی.

د استاد محمد صديق روهي په هكله لنډ معلومات

د استاد محمد صديق روهي په هكله لنډ معلومات

چې پيدا شوې تا ژړل خلکو خندا کړه    -    داسې مړ شه چې ته خاندې خلک ژاړي!
 

محمد صديق روهي څوک و؟
خدای بخښلی محمد صديق روهي د محمد حسين خان زوی په کال ١٣١٣ ل. ل. کې د خوست وﻻيت مرکز د حيدرخېلو د سموات په کلي کې نړۍ ته سترګې سپړلې او ﻻ ماشوم و چې د ورور او خونيدو سره يو ځای د مور، پلار له مينې بې برخې شوی و.

لومړنۍ زده کړې يې د وخت د اسماعيل خېلو او مندوزويو په لومړني ښوونځي ( اوسنی سړبن ليسه) کې، منځنۍ زړه کړه يې د کابل په دارالمعلمين او په کال ١٣٢٧ ل. ل. کې کابل پوهنتون له ادبياتو پوهنځي څخه فاروغ شوی و. د ١٣٤٧ ل. ل. په وروستيو کې د لبنان د بېروت په پوهنتون کې شامل او همدلته يې د ماستري دوره په پوره بري بشپړه کړې وه.
ارواښاد روهي د خپل علمي- فرهنګي او ادبي ژوند په خورا لنډه موده کې د دارالمعلمين او پوهنتون د استاد، د بېلا بېلو، نشراتي ارګانو (مجلو) د مسوول چلوونکي، د بېلو بېلو علمي – فرهنګي مرکزونو د مشر او رئيس، د وخت د پښتو ټولنې (اوسنی د افغانستان د علومو اکاډمي) د مرستيال او رئيس او د خوشحال د فرهنګي ټولنې د مشر په توګه هېواد او هېوادوالو ته غوره او ګټور خدمتونه کړي دي.
خدای بښلي روهي د يوه علمي، فرهنګي او ادبي شخصيت په توګه په ډېرو ژبو پوهېده او په دوو رسمي ژبو (پښتو، دري) يی زياتې علمي، ادبي او ميتوديکي مقالې او اثار ليکلي دي چې د ځېنويې په ﻻندې ډول يادونه کوو:
١ – د څېړنې ﻻرښود – پښتو ټولنه د ١٣٥٤ .ه.ش کال چاپ
٢- پښتو په بېلګه کې – پښتو ټولنه د ١٣٥٧ .ه.ش کال چاپ
٣- ادبي څېړنې - پښتو ټولنه د ١٣٦٠.ه.ش کال چاپ
٤- د ژبې ښودنې مسألې – د افغانستان د علومو اکاډمي د ١٣٦١.ه.ش کال چاپ
٥- د ادبي او فولکلور په باره کې د چاپ او خپرولو دولتي کمېټه د ١٣٦٥.ه.ش کال چاپ
٦- پښتو معاصر ادبيات- د ماستری دورې له پاره کابل پوهنتون د ١٣٦٧.ه.ش کال چاپ
٧- فولکلور پېژندنه – د افغانستان د علومو اکاډمي د ١٣٦٥ .ه.ش کال چاپ
٨- د روښاني غورځنګ ماهيت – نا چاپ
٩- د دوولسم ټولګي له پاره د ادبياتو تاريخ نا چاپ
١٠- شعر پېژندنه – د ناهيد کتاب خپرولو موسسه د ١٣٧٥ .ه.ش کال چاپ د ﻻهور چاپ
١١- جنګ داخلی افغانستان چګونه پايان خواهد يافت؟ د آزاد افغانستان د ليکوالو ټولنه د ١٣٧٥.ه.ش کال چاپ پيښور چاپ
١٢- رنګين تعبير – د دانش کتاب خپرولو موسسه پېښور – ١٣٧٧ .ه.ش کال چاپ
له نېکه مرغه اوسمهال په خوست کې د يو شمېر وتلو فرهنګي ځوانانو په زيار اونوښت د محمد صديق روهي فرهنګي ټولنه جوړه شوې ده . دې ټولنې که د يوې خوا د خپلو فرهنګي – ادبي ګټورو فعاليتونو په لړ کې د مرحوم روهي روح ښاد او نوم يې ژوندی ساتلی، دغه راز دا هيله هم شته چې د نوموړي ناچاپ شوي آٌثار به هم په خپله موقع خپاره کړي.
ارواښاد محمد صديق روهي سر بېره پر دې چې د سر محقق او کانديد اکادميسن لوړې علمي رتبې يې
در لودې، د افغانستان د ليکوالو انجمن له خوا د ( کارمند شايسته فرهنګ) لقب هم تر ﻻسه کړی و.
نوموړی په ١٣٧١.ه.ش کال کې د علاج له پاره لومړۍ هند، بيا روسيې، اوکرائين او په پای کې جرمني ته ﻻړ او د ١٩٩٦م.کال د مۍ په مياشت کې د ورپېښې ناروغۍ له کبله، بدبختانه په روغتون کې له وخته مخکې د نړۍ سترګې پټې کړې او جنازه يې د هغه هېواد د مونشن ګلا دباخ په ښار کې امانت خاورو ته وسپارل شوه، وروسته د ﻻزمې موقع په برابريدو سره هېواد ته انتقال او په ډېر درناوي سره په خپله پلارڼۍ هديره کې خاورو ته وسپارل شوه .
نوموړي منځمنۍ ونه، ساړه دماغ درلودل او پر شنډو به يې تل موسکا خواره وه.
اوس مهال سره له دی چې خدای بښلي زموږ سره په فزيکي لحاظ نه شته ، خو په معنوي لحاظ يې زموږ فرهنګي – ادبي ناستي تل تاوده ساتل دي.

د ده ياد تل پاتې او خاِِطرې يی نه هيريدونکې او هميشنۍ دي.
موږ د ستر رب (ج) پيدايښت يو او ستر رب (ج) ته به ورځو.
روح دې ښاد وي.

اشرف غنی احمدزئ د هېواد وتلې ملي څېره / لیکوال مسعود سرلوڅ مرادزئ

اشرف غنی احمدزئ د هېواد وتلې ملي څېره

په امریکا کې د افغانستان اریانا تلویزیون چې د ښاغلي مسکینیار په مشرۍ چلیږي ، د جنورۍ په ۱۸ د هېواد د نامتو او وتلي ملې څېرې اشرف غني احمدزي سره یوه مرکه وکړه .

ښاغلئ احمدزئ چئ لوړې زده کړې يي د لیبنان د بېروت په پوهنتون کې ترسره کړی او په علومو کې ډوکټوره لري ، په امریکايي پوهنتون کې د استادئ سربېره يي په نړیوال بانک هم د لوړپوړي چارواکي پتوګه دنده ترسره کړي . نوموړي د کرزي په حکومتي جرګګۍ کې ، د ماليي د وزیر او روسته د کابل د پوهنتون د مشر په توګه هم دندې سرته رسولې دي .

په دې تلویزیوني مرکه کې چې د یوه نیم ساعت په شاوخوا کې په ژوندۍ بڼه روانه وه او ښايي د هېواد د ولسمشرۍ لپاره په ټولټاکنو کې د نوماندۍ د چمتوتوب په موخه شوې وي ، اشرف غني احمدزي  د افغانستان د روان ناورین د بېلو بېلو اړخو په وړاندې خپل دریځ او تګلاره په څرګندو او روښانه ټکو کې وړاندې کړه .

په مرکه کې د احمدزي هراړخیزه څرګندونو او پريکنده ملي دریځ ، نوموړئ د هېواد د یوې وتلې ملې څېرې پتوګه وځلاوه .

زما په اند دا مرکه د روان کړکېچ په حل کې افغانانو ته یوه روښانه تګلاره ښۍ او ډېره ګټوره او بډایه مرکه ګڼل کېدلئ شي .

دلته زه ددې مرکې په ځينو برخو چې زما له انده مهمې لېدل کیږي یوازې یوه ځغلنده لېکنه وړاندې کوم :

احمدزئ د یوې پوښتنې په ځواب کې تر ټولو ړومبئ د کړکېچ حل په دې کې ویني چې ، د افغانانو یوه ملي اجماع دې جوړه شي ؛ په دې اجماع کې د ې د هېواد په اوږد مهاله او لنډ مهاله  ملي ګټو او ملي هویت یوستون ( توافق ) راشي ؛ همدارنګه په دې اجماع کې دې د هېواد په نورو ملي چارو هم د نظریووالئ راشي ، د هېواد په کچه باید د یوې ملي روغې جوړې په اړه هوډ ونېول شي . په ملي توافق سره باید بهرنۍ چارې او سیاست تدوین شي ، دا چې ملتونه دایمي دوښمن او دوست ملتونه نه لري بلکې دایمي ملي ګټې لري ، افغان ملت هم باید د خپلو دایمي ملې ګټو په خوندیتوب سره د ګاونډیو او نورو ملتو او حکومتونو سره اړیکي ولري .

احمدزي د بلې پوښتنې په ځواب کې څرګنده کړه چې موجوده دولت یو بېکاره او فاسد دولت دئ ، دا دولت باید کورټکاني شي ، د دولت واګي باید نوي نسل ته وسپارل شي او که ده ( احمدزي ) سره په ملي اجماع کې توافق وشي د یوه ملي ټیم په جوړښت سره به د حکومت چارې په ګډه مخ ته یوسي . همدرنګه د کورنیو چارو وزارت چې له سره تر پایه په بډو ، غلاوو ، بې امنیو کې ښکېل دئ ؛ له سره جوړ شي . د ملي دفاع په وزارت کې باید ټول هغه چارواکي چې مسلکي پوهه لري او له دندي ګوښه شوي او دا مهال بېکاره ګرځي ، بیرته په دندو وګمارل شي . د هېواد امنیت باید د ملي امنیت د ادارې ، کورنیو چارو وزارت او د ملي دفاع وزارت د ځواکونو په پیاوړتیا سره بسیا شي .

د نړیوالو ځواکونو په تړاو هم باید په ملي اجماع کې توافق ترلاسه شي چې په کومو برخو او په څه ډول دغه ځواکونه وکارول شي .

په اقتصادې برخه کې کرهڼې او د اوبو له زیرمو څخه د پراخې ګټې اخیستنې او په دې اړه ، پانګې اچونې ته ځانګړې پاملرنه تر سترګو کيږي .  بزګرانو ته په پاملرنه او د ورځې د ۴ ډالرو په ګټلو سره د بزګرانو په ملاتړ ، د کوکنارو د کښت په مخنېوي کې ملي تګلاره په ګوته کیږي .

همدارنګه د معدنونو په برخه کې پانګه اچونه او د هغو کارونه په پام کې نېول شوې ده .

د ازاد بازار انارشیستي اړخ باید کنترول او د قوانینو په لګولو سره باید دا بازار تنظیم شي .

دا چې افغانستان په وچه کې ښکېل هېواد دئ ، او په سوداګریزه برخه کې تل ستونځي لري ، د وچې ټولې لارې پرانیستې ساتل ، د افغان ملي حکومتونو لویه دنده ګڼل کیږي . د هېواد د نورو لارو په پرانیسته ساتلو کې ، د هېواد شمالي لارې هم  خپل وتلئ ارزښت لري ، چې ښاغلئ احمدزئ په خپله ملي تګلاره کې دې ټکې ته ځانګړې پاملرنه کړې ده .

د ځوان نسل روزنې ته ځانګړې توجه او په چارو کې د ځوان نسل بوختیا په نښه کیږي .

په تګلاره کې ولسوالیو او ولایتونو ته د واک  په ورزیاتولو کې هڅه شوې ده .

د اجتماعي عدالت د تامین ، د داسې ملي تګلارې د چلونې چې په راتلونکې کې د تشدد د ټولو بڼو مخنېوئ وشي او د لويي جرګې پشان د یوې ملي اجماع په چوکاټ کې  په تېر کې د شویو جنایتونو د څېړنې او مجازات په اړه تصمیمونه په پام کې نېول کیږي .

احمدزي چې په علومو کې ډوکټوره لري ، لوی استاد دئ ، یو نړیوال کارپوه دئ ، په نړیوالو رسنیو کې ښه او تکړه ویال دئ ، د ملګرو ملتو د ټولنې د مشرتوب لپاره یوازینئ افغاني نوماند او په دې توګه د افغانانو ویاړ دئ ، د کرزي په اداره کې یوازیني بریالي وزیر و چې افغانۍ يي پر پښو ودرولي ، په دې مرکه کې د یو ریښتیني افغان پتوګه ځلیږي .

 نوموړي د افغانستان د کړکېچ د حل لپاره  یوه ملي لاره  په ګوته کوي .

زما په اند افغانانو ته خدای یو ښه چانس په ګوتو ورکوي چې په راتاونکو ټولټاکنو کې د همداسې یو ملي شخصیت په شاوخوا راټول شي .

ډاکټر مسعود سرلوڅ مرادزئ          

 

    

د ځایونو نومېښود

د ځایونو نومېښود

مسعود سرلوڅ مرادزئ

د لوی څښتن په نوم

د ځایونو نومېښود په اړه ځينې ارونه

 

هسې چې ملي ژبه د یوه ملت په راټولېدو ، پيوستون او ټېنګښت کې ځانګړئ ځای لري ، دا شان ملي ژبه په سیمه او نړيواله کچه د یوه ملت د پېژندګلوو او ملي هویت ښکارندوی هم ده .

په ژبه کې د ملت تېر تاریخ ، دودونه او ملي کودونه پراته دي . ژبه د ملت ، نن له پرون سره نښلوي او همدارنګه د ملت د ریښتیانۍ څېرې ژباړه کوي .

په نړۍ کې ژوندي او یاد ملتونه د خپلو ملي ژبو پالنه او روزنه کوي او له دې لارې هم خپل ملي شتون ټينګ ساتي .

 که موږ د بېلګې پتوګه خپلو ګاونډیو هېوادو لکه تاجیکستان ، ایران ، ازبکستان ، چین ، ترکې او نورو ته سر ورښکاره کړو ، هلته وینو چې دا هېوادونه څونه په خپلو ورځنیو چارو کې خپلې ملي ژبې کاروي . د سرکونو ، هټیو او پلورنځیو له سردړو ( لوحو ) څخه نېولې بیا په دولتي بنسټونو او بهرنیو اړیکو کې څونه د خپلو ملي ژبو د کارونې لېواله دي .

د نړۍ په پرمختللو او لوېدیځو هېوادو کې خو ملي او سراسري ژبې  د دغو ملتونو د نشنلیزم یوه وتلې برخه جوړوي او عرب ژبې هېوادونه خو له دې دنیا سربېره په بله نړۍ کې هم د خپلې ژبې په ویلو ټینګار کوي .

د پښتنو د ستر مشر فخر افغان پاچا خان خبره ده : کوم قوم ته چې خپله ژبه سپکه شي  نو هغه سپک شي ، او چې خپله ژبه ترې ورکه شي نو ورک شي .

موږ هم باید د ویښو ملتو پشان د خپلې ملي ژبې پښتو د روزنې او پالنې لپاره مټې رابډوهو . پښتو ژبه په ورځنیو چارو کې د هېواد په کچه وکاروو . د ښوونې روزنې له بنسټونو څخه نېولې په دولتي موسساتو او له نورو هېوادو سره په اړیکو کې له پښتو ژبې څخه کار واخلو .

څنګه چې ټول ګاونډي هېوادونه او نړيوال په خپلو هېوادو کې خپلې ملي ژبې کاروي افغانان ولي خپل هېواد کې پښتو دملي او سراسري ژبې پتوګه ونه کاروي ؟

د افغان ملت هویت په ملي ژبې پښتو سره کیږي .

البته په هېواد کې د نورو لږکیو ایتنیکي ګروپونو د ژبو حق په خپلو خپلو سیمو کې خوندي دئ خو د پښتو ژبې حق به د ملي او سراسري ژبې پتوګه ، د افغان ملت د ټولو اتباعو لپاره اجباري وي .

اوس که موږ د ملي ژبې پښتو ، له دریځ څخه د هېواد د ښارونو ، ښارمېنو ( ناحیو ) ، واټونو ، هټيو ، پلورنځیو او په ولسوالیو کې د کلیو او بانډو او همدارنګه د دولتي بنسټونو سردړو او نومونو ته پام وکړو ، وینو چې دا نومونه او سردړې یا خو د وخت له غوښتنو سره سمون نه لري یا په پخوانیو نومونو سره د دغو سیمو او ځایو پوره پېژندګلوو نه کیږي او یا په یوه یا بله بڼه ناوړه دي . همدارنګه ډېر داسی ځایونه  هم شته چې له سره نوم نه لري .

له بلخوا افغاني ټولنه هم د نورو ټولنو پشان ، د ودې او پرمختیا په لور درومي . ښاري او کلیوالي ژوند لا سمون مومي . د کلیو ، بانډو ، ښارګوتو او ښارونو تر منځ اړيکې  ټینګیږي او د ولسونو تر منځ راشه درشه ورځ تربلې زیاتیږي . په داسې حالاتو کې پوست او پته نوئ ارزښت پيداکوي .

د بېلګې پتوګه له بهر یا د هېواد له يوه ګوټ څخه څوک چا ته لیک استوي ، که چیري د لیک اخېستونکي پته ، څرګنده او ښکاره نه وي یانې پر لیک د کوڅې ، سړک ، واټ ، کلي یا ښارمېنې نوم او روښانه پته نه وي ، پوسته رسوونکئ به له داسې لیک سره څه چلن کوي ؟       

په دې توګه وینو د وخت غوښتنه ده چې د ښارو ، ښارمېنو ، کوڅو ، سرکو ، کلیو او بانډو او لنډه داچې د ټولو ځایونو نوم او پته باید روښانه وي .

په دې نومټولګه کې یو شمېر مختاړي ــ روستاړي راټول شوي چې د ځایو په نوم جوړونه او نومېښود کې موږ سره مرسته کولئ شي . البته د دې نومټولګې موخه دا نه ده چې د ځایونو لپاره له مخکې ، نومونه چمتو شي . داسې کار نه شونئ دئ او نه ګټور ، بلکې دلته خبره دا ده چې د ځایو نومېښود لپاره موږ  یو لارښود ، که څه هم د لا بشپړتیا په اړه يي باید نور ډېر څه هم وشي ، تیار او چمتو ولرو .

په دې لیکنه کې د پښتنو د ستر لیکوال ارواښاد ریښتین د ( پښتو اشتقاقونه او ترکیبونه ) نومې کتاب څخه یو څه مرستاړي ( مختاړي او روستاړي ) رااخېستل شوي همدارنګه ډېر نوې مختاړي ــ روستاړي راټول شوي او د ځایونو تړښتي  ( ترکیبي ) نومونه ، هم ورزیات شوي دي .

هیله کېدئ شي ، د ځایو په نومېښود کې ګټور واقع شي .    

                                                           مرادزئ

                                                                           سټوکهولم  ـــ سویډن

                                                                       ۲۰۰۸ کال د جولای ۱۴ نېټه

غزتمندو لوستونکو ادامه لری ته فشار ورکړی چی پوره کتاب ولوستلاشی.

پښتو ژبه او د ژنالیزم په اړ ښکلی معلومات له بی بی سی ویب پاڼی نه را اخستل شوی دی

ژبه (Language)

ژبه د يو لړ تړوني غږيزو او اوريزو پيلامو( قراردادي صوتي او سمعي علايمو، نه سېمبولونو) سېستم دی چې وګړي يې تر پېنځه- شپږکلنۍ په ټولنه (کورني او اړوند چاپېريال) کې زده کوي او بيا يې د خپلمنځي پوهاوي لپاره د خپلو ويندو غړيو(ژبې، ژبۍ، تالو،کومي، ستوني، چنغړک، سږو، شونډو، غاښو، اووريو، ژامو او هوا) په مرسته اداکوي او يوبل ته سره اوروي. په بله وينا:

ژبه د يادشويو نښو يوه ټولګه ده چې هره يوه يوه يې زموږ ديوه ذهني انځور (تصوير) ښکارندويي کوي. دا انځورونه د انساني مهال و چاپېريال څيزونه، ځانګړتياوې، پېښې، پديدې، کړه وړه او د اړوند ويونکي خپل اندونه، خيالونه ، هيلې، غوښتنې، موخې، ارمانونه، احساسات، غبرګونونه او نور هر هغه څه رانغاړي چې په زړه او ذهن کې يې ګرځي را ګرځي او ويل او اورول يې غواړي.

هره نښه يا علامه لکه کاغذ پاڼه سره دوه نه بېلېدونکي مخونه لري: يو يې صورت، جوله، لفظ او يا((دال)) او بل يې مانا، محتوا او يا ((مدلول)) او د دغو(دال او مدلول) ترمنځ تړاو((دلالت)) بلل کېږي.

په رښتينه يا واقعي توګه همدغه دلالت د ژبنۍ نښې قرارداديوالی راجوتوي.
د انسانانو ترمنځ د پوهاوي، ښوونې روزنې، پوهې فرهنګ... په برخه کې تر ژبې بله داسې بشپړه او هر اړخيزه وسيله يا سېستم نشته.

نو ځکه وايو، ژبه يوازې په انسانانو اړه لري. په دې ډول د ژبې پېژند(تعريف) داسې رارالنډولای شو:

ژبه د انسانانو تر منځ د پوهاوي او خبراوي يوه تړوني(اتفاقي)، ټولنيزه او بيا کسبي پديده ده، نه فطري او طبيعي.

د کڼو، ګونګيانو او يا د عادي وګړو داشارو، نښو، خوځښتونو يا Body language او همداراز د مرغانو او ژويو غږونه يا خوځښتونه، له لږو ډېر پو هاوي سره سره د يادشويو ژبنيو نښو يا علاموڅو اړخيز شرطونه او ځانګړ تياوې نه لري.

لومړنيو انسانانو هم سره د خپلمنځي پوهاوي او خبراوي لپاره له ورته چمونو کار اخېست، خو د ګډ ډليز او بيا ټولنيز کار په بهيرکې ورو ورو دېته اړوتل، ديوه ناببره تړون((اتفاق)) له مخې خپل جړ پړغږونه اوازونه سره د بېلا بېلوڅيزونو، پېښو، پديدو... د نومونې او نوميرنې(تشخيص) لپاره وويشي او ځانګړي کاندې، په دې توګه له اوسني علمي تعريف سره سم د(( ژبې)) پيلامه را ونښلوي او د پېړيو په پوړيو کې پرله پسې بشپړتيا ور وبښي.

د وسمهالو ژبپوهنيزو څېړنو پلټونو له مخې په ورته ډول د نړۍ په بېلابېلو برخو کې بېلابېلو انسانانو څو بېلابېلې ژبې منځته راوړې او بيا هغو بېلا بېلو ژبو بېلابېلې ژبنۍ کورنۍ رارغولې دي.

د اړوندو کورنيو شمېر تر سلو اټکل شوی، خو نن سبايې مټې د شل دېرشو څرک لګېدای شي او د ژبو شمېر کم زيات شپږ زرو ته رسېږي او ښايي ډېرې يې له منځه تللې وي، خو پر وړاندې يې ډېرو هم.له اړوند ګړدودو څخه ژبو ته لوړتيا او پرمختيا موندلې ده.

د ذهني انځور(مدلول) له پلوه سره د نړۍ ګردې ژبې کوم بنسټيز توپير نه لري او د چا خبره يکې يوه ژبه بلل کېږي، بلکې د جولې يالفظ(دال) او اړوند تړاو (دلالت) له پلوه سره توپيرېږي، دساري په توګه ((ونه)) له بېلابېلو ډولونو سره سره له ذهني يا فکري پلوه هاغه يو((مدلول)) دی، مګر د جولې يا لفظ((دال)) او اړوند((دلالت)) له مخې شپږزرو ته رسي،

لکه: ونه، درخت، شجر، تري، باوم... .

همدا خبره ده چې تر يوه منلي بريده د خپلې ژبې د نږه ساتنې او د پوهې او فرهنګ له پلوه دودې وش او بډايېنې لپاره دهرې ليک والا دوديالې او فرهنګيالې ژبنۍ ټولنې هاند و هڅې ، له اَره(اصلاً) پرهمدغه جوله يا لفظ راڅرخي او همدايې د ژبني اکر وکر (پېژند و هويت) ساتنې مانا لري.

داد هرې ټولنې، ولس يا ملت يو منلی حق يا رښته ګڼل کېږي، چې د ټا کلې ژبپوهنيزې کچې((څلورګونې وييپانګېvocabulary) په کاراچونې سره خپله ژبه له ګډوله کېدنې او بيا يومخيزې پردي کېدنې څخه خوندې وساتي.

پښتون ولی یی؟

دپښتون ټبر لنډ تاریخ (د قاضي احمد جان لیکنه)

دا مقاله قاضي احد جان صاحب ليکلې ده اوپه پښتو مجله (ستړې مشې )کښي په1932میلادي کال کښي خپره شوې وه ،  د دې مجلې خپرونکی هم دوی په خپله ول  .

اصلي پښتانه ځان ته د افغانه اولاد وائي. افغانه د يرميا زوي او د ساول نمسي و. ساول د عيسي عليه السلام نه پنځه د پاس زر کال (1005) وړنبی د حضرت سليمان عليه السلام سالار و. دوي وائي چه د عيسي عليه السلام نه شپږ سوه کال وړنبی ځمونږ پلار نيکۀ د کنعان نه ايران ته راغلل او دې ځاې نه رو رو د هرات د نمرخاتۀ طرف ته د غور په غرونو کښ آباد شول. دلته به ورته خلقو بني افغان يا بني اسرائيل ويل.
د حضرت سليمان عليه السلام د زمانې نه يو نيم زر کال پس ځمونږ پېغمبر حضرت محمد مصطفي صلعم په عربو کښ ښکاره شۀ او د نبوت اعلان ئي وکړ. د نبوت په نهم کال د عربو يو سردار خالد بن وليد اسلام راوړ. دې سردار د غور پښتنو ته يوه چيټي (لیک) ولېږله او د پيغمبر آخر زمان صلعم زيرې ئې ورباند وکړ. د چيټي رسيدو سره د غور پښتنو د مشرانو يوه ډله تحقيق د پاره عربو ته ولېږله. د دغې ډلې د سردار نوم قيس و. دلته چه راورسيدل نو ټول د حضرت خالد بن وليد (رض)په وينا باندې مسلمانان شول. دا قيس نوم سردار چې د پښتنو د ډلې مشر و، د ساول په اوۀ ديرشمه (37) پوړ کښ نمسې و. دۀ ته خالد بابا خپله لور ورکړه. پيغمبر صلعم دې پښتنو ته دعا وکړه او قيس نه ئي عبراني نامه لرې کړه او اسلامي نوم عبدالرشيد ئې پر کيښود. دوئي چه څه وخت راروانېدل نو په ډير عزت ئي رارخصت کړل. او د پښتنو قام ته ئې د ((فتان)) خطاب ورکړ، چه بيا وروسته د خلقو په خولې کښيوت او د دې ملک ژبه هم لوړه وه نو د ((فتان)) نه ((پټان)) جوړ شو. فتان په اسيريا ژبه کښ سګاونړ ته وائي يعني لکه څنګه چه بيړۍ په سنګاونړ چلېږي، دغه سې به دا پټان قام د اسلام بېړۍ وچلوي.
پټان عبدالرشيد چه د خپلو ملګرو سره خپل وطن غور ته راغې نو په يو څو کال کښ قريب قريب ټول خلق مسلمانان شول. چه په کښ ډير وليان، زبرګان او د مرتبو خاوندان وختل. د دۀ د دې بي بي يعني د خالد بابا د لور نه درې زامن وشول. د مشر نوم سربون او د مينځني بيټان او د دريم غرغشت و. وائي چه د دې قيس يا عبدالرشيد بابا د دې دريو زامنو د اولاد نه څلور سوه قامونه يعني خيلونه جوړ شوي دي. د پيښور نه تر قندهار پورې پښتانه يعني دراني، ترين، شيراني، او کهيتران د سربون د دوه زامنو اولاد دي. يوسف زي، محمد زي، مهمند، او داؤدزي وغيره د بيټان اولاد دي. غلزي، لودهي، او سوري هم د بيټان د لور د طرف نه اولاد دي. د قيس د دريم زوي يعني غرغشت درې زامن وؤ او کاکړ، وزير، شيتک، توري، خټک او اپريدي وغيره د دغې دريو اولاد دي.
دا چه ما څه وليکل په ځان د پښتنو د خيال ټکي دي. يعني هغوئي دغه سې وائي او دا ئې خيال دې. ليکن ډاکټر بيلوز او نور موریخان ليکي چه د اسلام نه پخوا د سرحدي صوبې او د ګير چاپير علاقې پښتانه قامونه د يو پکټيان نوم آريه قوم اولاد دي چه د بدها (بودا)په دين ؤو او ژبه ئې ((پکتو)) وه. د دوئي څلور شاخونه دي، اپريټي (افريدي)، سترګېدي (خټک)، داديکي (دادي) او ګندهاري (قندهاري) چه په سپين غرۀ کښ، سليمان غره کښ، د اباسيند په کندو کښ، او د کابل د سيند قطب ډډي ته، د پيښور په کنده، او د دې نه د قطب اړخ په غرونو کښ آباد ؤو.
مشهور تاريخ ليکونکې هيروډوټس ليکلي دي چې د عيسي عليه السلام نه درې سوه اوۀ کال وړنبی چه سلطان سکندر په هندوستان باندې حمله وکړه نو دلته هم دا پکټيان نوم قام موجود و.
د عيسي عليه السلام په اتمه صدي کښ دې اصلي پښتنو د عربو د خليفګانو جنډې لاندې د دين ښورولو په جوش کښ غور او قندهار طرف ته کوچ وکړ او دلته ئې د بودا مذهب ګندهاري قام سره مقابله وشوه. پښتانه ډير لږ ؤو نو د هغوئي  څه ونۀ کړې شول او پخپله ئې هم د هغو ژبه يعني پښتو راواخسته. او د هغو نه ئې ودونه کوژدنې وکړې او آخر ئې هغوئي ټول په اسلام مشرف کړل. په دې شان د پښتنو اصلي قام چه په کښ د يهوديانو، ايرانيانو او د عربو وينه هم ګډه شوي وه، د ګندهاري قام سره ګډګا ډيره شوه. يوسف زي، مهمند، ګيګياني، ترکلانړي، داؤدزي، خليل، محمد زي، او شنواري وغيره هم د دې ګندهاريانو اولاد دي.
د عيسي عليه السلام په لسمه صدې کښ يعني 1000ء کښ سبکتګين په هندوستان حمله وکړه. او دا وړنبی ځل و  چه د پکټيان قام په علاقو کښ د ترکي نسل قامونه هغه ځان سره راوستل.
د سبکتګين نه پس د ده زوئ محمود غزنوي اپريدي، په اسلام مشرف کړل. هغه ځان سره يو غلزي نوم ترکي نسل راوست چه ډير جنګيالي قام و . هغو جلال آباد او قلات غلزي فتح کړل او نمرخاته غر پريواتۀ ته ښواړۀ شول. محمود غزنوي ځان سره يو بل کوهستاني قام هم راوستې و . چه هغو ته رهيلي وائي. دا قام په هغه ټولو علاقو کښ ښور شۀ چه کومې فتح شوي وي. د اوده په ضلع کښ روهېلکنډ نوم ښهر هم د ده په نامه باندې نومړي دې.
په 1200ء کښ د غور د پښتنو لاس ته بيا بادشاهي راغله او هغوئي په هندوستان حمله وکړه او د پکټيان ټول پاتې شوي قامونه ئې مسلمانان کړل. او هغو سره ئې ودونه کوژدني وکړۀ راکړۀ وکړل. په دې شان سره ټول پټان قام مسلمان شۀ. او بيا د پښتون قام په ډيره مړانه سره په هندوستان وروخوت. او په دنيا کښ ئې د اسلام جنډه اوچته کړه او ځان ئې د خپل پيغمبر صلعم د خطاب (پټان) اهل ثابت کړ او د هغه په مبارکه ګفته باندې ئې د تصديق مهر ولګاوۀ.
د سرحد او د غيرو علاقو پښتانۀ د هر چا اولاد چې وي، ليکن کوم خدمتونه چه دوئ د پيغمبر صلعم د دين ښورولو کښ کړې دې، هغه لکه د نمر ښکاره دې. او تر قيامت به په دنيا کښ يادېږي. د دې دروند قام هر يو سړې که په خپلو قومي خدمتونو باندې هر څومره غاوره شي، نو په ځائ دې. او چې د کوم قام د مشرانو د خدمت او د همت دایې روايتونه وي، نو هغه هيچرې نه شي ورکېدئ.

 

پښتون ولی یی؟

 

اغیار می وژنی په پښتو چی ته پښتون ولی یی؟

داراته وایی ای پښتونه ته مجنون ولی یی؟

 

نه می پنجاب نه می کابل کی غږیدوته پریږدی

تاته زه وایم ای پښتون سرنیګون ولی یی ؟

 

په توری زور دی دنړی اتلولی ګټلی

دبل په لاس خپله ورور وژلو ته مفتون ولی یی؟

 

که ته غږیږی په پښتونو بیا شرمیږی ولی؟

دابلی ژبی ته ولاړلاس په زنګون ولی یی؟

 

تل په جرګودی دنړی ظلم ته پای ورکړی

نن می خپل کورکی ځړولو ته زبون ولی یی؟

 

ته پیدا کړی یی الله دابی غیرته چا کړی؟

دمینه ناک په سر سودا کوی ممنون ولی یی؟

PASHTUN WOMEN & GLOBALIZATION

 

PASHTUN WOMEN & GLOBALIZATION

Global

Basic Info

PASHTUN:

Pashtuns (Pashto: پښتون Paṣtūn, Paxtūn, also rendered as Pushtuns, Pakhtuns, Pukhtuns), also called Pathans(Urdu: پٹھان, Hindi: पठान Paṭhān), ethnic Afghans,or synonymously Afghans (Persian: افغان Afğān, Awghān, or Aoghān, :

are an Eastern Iranian ethno-linguistic group with populations primarily in eastern and southern Afghanistan and in the North-West Frontier Province, Federally Administered Tribal Areas and Balochistan provinces of western Pakistan. The Pashtuns are typically characterized by their usage of the Pashto language and practice of Pashtunwali, which is a traditional code of conduct and honor.

Pashtun society consists of many tribes and clans which were rarely politically united,until the rise of the Durrani Empire in 1747.Pashtuns played a vital role during the Great Game as they were caught between the imperialist designs of the British and Russian empires. For over 250 years, they reigned as the dominant ethnic group in Afghanistan. They gained worldwide attention after the Soviet invasion of Afghanistan in 1979 and with the rise and fall of the Taliban, since they were the main ethnic contingent in the movement. Pashtuns are also an important community in Pakistan, where they are prominently represented in the military and are the second-largest ethnic group.

The Pashtuns are the world's largest (patriarchal) segmentary lineage ethnic group.The total population of the group is estimated to be around 42 million, but an accurate count remains elusive due to the lack of an official census in Afghanistan since 1979.There are an estimated 60 major Pashtun tribes and more than 400 sub-clans.

-------------------------------------------------------------------

Any member of a Pashto-speaking people of southeastern Afghanistan and northwestern Pakistan. The Pashtun, who number about 7.5 million in Afghanistan and 14 million in Pakistan, constitute the majority of the population of Afghanistan. Their origins are unclear: Pashtun tradition asserts that they are descended from Afghana, grandson of King Saul of Israel, but most scholars believe that they arose from an intermingling of ancient Aryans from the north or west with subsequent invaders. Each Pashtun tribe is divided into clans, subclans, and patriarchal families. Disputes among the Pashtun over property, women, and personal injury often result in blood feuds between families and whole clans. Most tribal people are sedentary farmers; some are migratory herders and caravaners. Large numbers of the Pashtun have always been attracted to military service.

(For more information on Pashtun, visit Britannica.com. Britannica Concise Encyclopedia. Copyright © 1994-2008 Encyclopædia Britannica, Inc).

DEMOGRAPHICS:

The vast majority of Pashtuns are found in an area stretching from southeastern Afghanistan to northwestern Pakistan. Additional Pashtun communities are found in the Northern Areas of Pakistan and in Khorasan Province of eastern Iran. There is also a sizeable community in India, that is of largely putative ancestry.A large migrant-worker community resides in the countries of the Arabian Peninsula and in smaller communities in Europe and North America. Important metropolitan centers of Pashtun culture include Peshawar and Kandahar. Quetta and Kabul are ethnically mixed cities with large Pashtun populations. With 1.5 million ethnic Pashtuns, Karachi hosts one of the largest Pashtun populations in the world.

 Pashtuns comprise over 15.42% of Pakistan's population or 25.6 million people.In Afghanistan, they make up an estimated 39%to 42% of the population or 12.4 to 13.3 million people. The exact numbers remain uncertain, particularly in Afghanistan, and are affected by approximately 3 million Afghan refugees that remain in Pakistan, of which 81.5% or 2.49 million are ethnic Pashtuns.An unknown number of refugees continue to reside in Iran.A cumulative population assessment suggests a total of around 42 million across the region.

 HISTORY & ORIGINS:

The history of the Pashtuns is ancient, and much of it is not fully researched. Since the 2nd millennium BC, regions now inhabited by Pashtuns have seen invasions and migrations, including by Aryan tribes (Iranian peoples, Indo-Aryans), Medes, Persians, Mauryas, Scythians, Kushans, Hephthalites, Greeks, Arabs, Turks, Mongols and for the first time ever Pashtuns were ruled by non-muslims, The Sikhs by Maharaja Ranjit Singh Ji. There are many conflicting theories about the origins of the Pashtun people, some modern and others archaic, both among historians and the Pashtuns themselves.

عزتمندو لوستونکو مهربانی وکړی ادامه لری ته فشار ور کړی چی ټول مطلب ولوستلاشی